Home Denkfouten Denkfouten: Tegen de stroom in
Denkfouten

Denkfouten: Tegen de stroom in

Door Maarten Boudry op 29 januari 2015

Cover van 02-2015
02-2015 Filosofie magazine Lees het magazine

We misprijzen kuddedieren, maar we roemen de dwarsdenker. Maar dwarsdenkers zijn geen betere denkers.
 
Kende u de ad-populumdrogreden al? ‘Iedereen gelooft het, dus moet het waar zijn.’ Onzin natuurlijk: de goegemeente kan zich schromelijk vergissen. In onversneden vorm is de ad- populumdrogreden nogal doorzichtig. Wie slikt nu klakkeloos de mening van de meerderheid?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Minder voor de hand liggend, maar toch veelvoorkomend, is een omkering van deze denkfout. In onze cultuur, waarin eenieder wordt aangemoedigd om kritisch en zelfstandig te denken, wantrouwen we denkbeelden vaak naarmate ze door meer mensen worden gedeeld. Populariteit is verdacht. Iedereen gelooft dat iets waar is, dus moet het wel onwaar zijn.

Een aantal zegswijzen geeft daarvan blijk: niemand wil met de wolven meehuilen. Liever willen we tegen de stroom in roeien. We misprijzen de kuddedieren, maar we roemen de dwarsdenker, de tegendraadse stem, de luis in de pels van het establishment.

De Vlaamse krant De Morgen koos onlangs de zalm als mascotte van haar nieuwe campagne: die vis zwemt immers tegen de stroom in, wars van conformisme en groepsdenken. Het probleem is dat iedereen zich graag zo’n zalm waant, moedig ploeterend tegen de stroom. Waaruit bestaat die stroom dan? Uit andere zelfverklaarde zalmen. Maar wie behoort dan nog tot de grond- en wie tot de tegenstroom? Is tegendraads het nieuwe orthodox?

Zalmen zoeken de stroom op, waarheen die ook vloeit, en zwemmen ertegenin. In de culturele wereld herkennen we dat als het snobisme van de minderheid. Liefhebbers van alternatieve muziek dwepen met de underground, maar haken af als hun favoriete groep een platencontract krijgt. Onbekend is bemind, en bekend is onbemind.

Als zalmen bij elkaar scholen, vormen ze op den duur zelf de nieuwe mainstream. Dan moet de zelfverklaarde zalm zijn koers weer wijzigen. Of de sterkte van de stroom gaan overdrijven. We wanen ons graag de eenzame dwarsdenker, vechtend tegen de pensée unique, tegen de heersende orthodoxie die ons probeert monddood te maken. Hoe groter de vijand, hoe heldhaftiger ons verzet. We duwen onze tegenstrever in de rol van Goliath, en trekken zelf de sandalen van David aan.

Bij opiniemakers is die kwaal een milde beroepsmisvorming. Waarheen de stroom ook vloeit, zij moeten ertegenin zwemmen, willen ze zichzelf niet overbodig maken. Hoed u voor hun gratuite retoriek, waarin ze optornen tegen een ingebeelde orthodoxie: ‘Niemand durft het dogma ter discussie te stellen dat…’, ‘Onze gevestigde stemmen zijn blind voor…’
Moraal van het verhaal: iedereen trapt in deze drogreden – behalve u, kritische lezer! Wat bent u toch moedig en eigenzinnig!

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten.

Relevante berichten

Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Misplaatste zekerheid

Je zoekt naar zekerheid met betrekking tot kennis die feilbaar is   Waarschijnlijkheid is de gids van het leven’, luidt een oude filosofische wijsheid – een variant erop vinden we al bij Cicero (106–43 v.Chr.). Verrassend, want bij de Romeinen hoef je gewoonlijk niet aan te kloppen voor inzichten over… Read More

Lees meer
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt

We bevinden ons op een keerpunt. Het is vijf voor twaalf. Er is een point of no return bereikt. Het beslissende moment is aangebroken. Waarover gaat het precies? Dat kan van alles zijn. Overbevolking, robotisering, bijensterfte, islamisering, het einde van de euro. Telkens opnieuw hoor je dat de… Read More

Lees meer
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Als je historische straatnamen wijzigt… … vervals je de geschiedenis. Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich inlieten met, naar hedendaagse opvattingen, verwerpelijke praktijken. Volgens de auteur van het… Read More

Lees meer
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda

Je maakt een inhoudelijk punt … … Je gesprekspartner gaat er niet op in en vraagt je naar je verborgen agenda Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Maar misschien is er ook een achterliggende bedoeling,… Read More

Lees meer