Home Denkfouten Denkfouten: He for She
Denkfouten

Denkfouten: He for She

Door Jeroen Hopster op 28 oktober 2014

Cover van 11-2014
11-2014 Filosofie magazine Lees het magazine

Worden feministische vrouwen gedreven door afgunst? Misschien. Maar afgunst hoeft volgens Jeroen Hopster geen verkeerde drijfveer te zijn.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

He for She. Met die slogan lanceerde actrice Emma Watson vorige maand in New York een nieuwe feministische campagne. Inzet: mannen mobiliseren voor de gelijke rechten en mogelijkheden van vrouwen. Want feminisme, zo legde Watson haar toehoorders in het VN-hoofdkwartier voor, heeft niets te maken met mannenhaat.

En die indruk bestaat wel – als het geen haat is, dan toch op z’n minst afgunst. Vergelijk het met critici van het grote bankiersgeld, doorgaans zelf geen grootverdieners: wordt hun kritiek niet door jaloezie gevoed? Dezelfde scepsis valt de feminist ten deel: is diens (in de regel: haar) streven naar gendergelijkheid niet geboren uit afgunst?

Kritiek van deze vorm staat sinds Nietzsche bekend als ‘genealogisch’: de ontstaansgeschiedenis van een oordeel lijkt af te doen aan de geldigheid ervan. ‘Jij laakt die bonussen omdat je er zelf nooit een krijgt!’ Of: ‘Als Emma Watson een man was geweest, dan had ze dat feministische pleidooi nooit gehouden!’ Een ‘kritische genealogie’ beoogt aan te tonen dat de oorsprong van een bewering de geloofwaardigheid ervan aantast.

Maar wacht eens even: werkt elke genealogie wel even ondermijnend? Natuurlijk, haar vrouw-zijn motiveert Watson om de barricaden op te gaan. En ja, zij staat afgunstig tegenover verworvenheden die aan mannen toevallen, slechts bij gratie van hun man-zijn. Maar afgunst, zo begrepen, lijkt helemaal geen verkeerde drijfveer. Waarom zou die afdoen aan de rechtvaardiging van een feministisch pleidooi?

Kritische genealogieën worden vaak onkritisch toegepast. Ook wetenschappers hebben daar een handje van. De neuroloog: ‘Wilsvrijheid is een misleidend concept, want uw keuzes vinden hun oorsprong in uw brein.’ De sociobioloog: ‘Uw moraal is een illusie, want die is het product van uw sociaal-evolutionaire herkomst.’ Of deze wetenschappelijke genealogieën correct zijn of niet, het vergt een stuk meer argumentatie om aan te tonen dat het kritische genealogieën zijn. Daartoe dienen ze niet alleen te tornen aan de oorsprong, maar ook aan de legitimering van de concepten ‘wilsvrijheid’ en ‘moraal’.

Zo ook de kritiek dat feminisme uit afgunst is geboren: dat zal best, maar het brengt de geloofwaardigheid van feministische argumenten niet in het geding. Althans, in theorie niet. De praktijk is echter weerbarstig. Feminisme heeft een onsexy bijklank gekregen, verklaart Watson: vrouwen die zich sterk maken voor de vrouwelijke zaak worden vaak met argusogen bekeken. Daarom de He for She-campagne. Feminisme bepleiten wordt voortaan mannenwerk.

Relevante berichten

Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Misplaatste zekerheid

Je zoekt naar zekerheid met betrekking tot kennis die feilbaar is   Waarschijnlijkheid is de gids van het leven’, luidt een oude filosofische wijsheid – een variant erop vinden we al bij Cicero (106–43 v.Chr.). Verrassend, want bij de Romeinen hoef je gewoonlijk niet aan te kloppen voor inzichten over… Read More

Lees meer
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt

We bevinden ons op een keerpunt. Het is vijf voor twaalf. Er is een point of no return bereikt. Het beslissende moment is aangebroken. Waarover gaat het precies? Dat kan van alles zijn. Overbevolking, robotisering, bijensterfte, islamisering, het einde van de euro. Telkens opnieuw hoor je dat de… Read More

Lees meer
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Als je historische straatnamen wijzigt… … vervals je de geschiedenis. Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich inlieten met, naar hedendaagse opvattingen, verwerpelijke praktijken. Volgens de auteur van het… Read More

Lees meer
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda

Je maakt een inhoudelijk punt … … Je gesprekspartner gaat er niet op in en vraagt je naar je verborgen agenda Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Maar misschien is er ook een achterliggende bedoeling,… Read More

Lees meer