Home Denkfouten Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfouten

Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt

Door Maarten Boudry op 04 januari 2018

Cover van 01-2018
01-2018 Filosofie magazine Lees het magazine

We bevinden ons op een keerpunt.
Het is vijf voor twaalf.

Er is een point of no return bereikt. Het beslissende moment is aangebroken. Waarover gaat het precies? Dat kan van alles zijn. Overbevolking, robotisering, bijensterfte, islamisering, het einde van de euro. Telkens opnieuw hoor je dat de zaken nu een kantelpunt bereikt hebben. Je vraagt je af: wanneer is het ooit níét vijf voor twaalf?

In The Restaurant at the End of the Universe beschrijft de Britse schrijver Douglas Adams een conceptrestaurant waar je gezellig kunt tafelen, terwijl buiten het universum uit elkaar wordt gereten. Elke avond kun je hetzelfde schouwspel door het raam bezichtigen, want het restaurant zit opgesloten in een soort tijdlus.

Willen we niet allemaal graag op de eerste rij zitten als de wereld vergaat, of als de wereldgeschiedenis tot een ontknoping komt? De volgelingen van Jezus spitsten hun oren toen hij verkondigde dat sommigen onder hen nog zouden rondlopen wanneer het einde der tijden aanbrak. Sindsdien voorspellen doemprofeten niet enkel dat de wereld zal vergaan, maar ook dat hij weldra zal vergaan. Ergens is dat begrijpelijk: als je de Apocalyps nog duizend jaar in het verschiet stelt, dan ligt niemand daar natuurlijk wakker van. Veel spannender als het Uur weldra aanbreekt!

Wij nuchtere mensen in de eenentwintigste eeuw geloven natuurlijk niet in het bazuingeschal van de Apocalyps. Maar de fascinatie met kantelpunten, drempels, slaande klokken en nakende ontknopingen is volgens mij een moderne variant van dat eindtijddenken.

De overtuiging dat het beslissende moment van de geschiedenis uitgerekend tijdens jouw leven zal plaatsvinden, getuigt van een bijzondere ijdelheid. De aarde is niet langer het middelpunt van de kosmos, maar ónze tijd is wel het scharnierpunt van de geschiedenis. Nu zal het gaan kantelen, en wie zal dan op de eerste rij zitten? Wij! De Britse schrijver Matt Ridley noemt deze psychologische aandoening turning-point-itis. Dat kunnen we vertalen naar ‘kantelpuntitis’.

Het probleem is dat elke generatie dat over zichzelf denkt. De geschiedenis is een aaneenschakeling van kantel- en keerpunten. Sinds Thomas Malthus voorspelden doemdenkers telkens opnieuw dat de demografische catastrofe net om de hoek loert. Maar decennium na decennium kregen ze ongelijk. En tegen de tijd dat de nieuwe generatie onheilsprofeten opstaat, zijn de oude alweer vergeten.

Het is natuurlijk niet omdat de menselijke geest geneigd is om overal kantelpunten te zien, dat we ons vandaag níét op een kantelpunt bevinden. Maar het is goed om in het achterhoofd te houden: elke generatie denkt van zichzelf dat ze op het scharnierpunt van de geschiedenis zit, dat het Uur van de Waarheid is aangebroken. Het is een verleidelijke gedachte, maar meestal is ze ongegrond.

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Misplaatste zekerheid

Je zoekt naar zekerheid met betrekking tot kennis die feilbaar is   Waarschijnlijkheid is de gids van het leven’, luidt een oude filosofische wijsheid – een variant erop vinden we al bij Cicero (106–43 v.Chr.). Verrassend, want bij de Romeinen hoef je gewoonlijk niet aan te kloppen voor inzichten over… Read More

Lees meer
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Als je historische straatnamen wijzigt… … vervals je de geschiedenis. Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich inlieten met, naar hedendaagse opvattingen, verwerpelijke praktijken. Volgens de auteur van het… Read More

Lees meer
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda

Je maakt een inhoudelijk punt … … Je gesprekspartner gaat er niet op in en vraagt je naar je verborgen agenda Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Maar misschien is er ook een achterliggende bedoeling,… Read More

Lees meer
Denkfout: Evolutionair voordeel nastreven
Denkfout: Evolutionair voordeel nastreven
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Evolutionair voordeel nastreven

Wanneer iets evolutionair voordeel biedt…  … dan moeten we het nastreven. De historicus Yuval Noah Harari stelt in zijn bestseller Sapiens een paradox aan de kaak. Een van de grootste evolutionaire succesverhalen van zoogdieren op onze planeet betreft de evolutie van runderen. Zo’n twaalf millennia geleden, ten tijde… Read More

Lees meer