Home Denkfouten Denkfout: Een doemscenario schetsen
Denkfouten

Denkfout: Een doemscenario schetsen

Door Jeroen Hopster op 28 juni 2017

07-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

Je denkt dat maatregel A leidt tot doemscenario B …
… dus beschouw je maatregel A als onwenselijk

De ChristenUnie vreest dat de initiatiefwet ‘Voltooid Leven’ de opmaat vormt voor stigmatisering van ouderen. De PVV beschouwt het dragen van hoofddoekjes door overheidsfunctionarissen als eerste stap richting de invoering van de sharia. Wat deze twee standpunten gemeen hebben: beide schilderen vergezichten met de vorm van een hellend vlak. Oftewel: beide spreken de verwachting uit dat een maatregel de deur openzet voor een onaanvaardbare reeks van verdere maatregelen, of andere onwenselijke gevolgen zal hebben. 

Hellend-vlakargumenten zijn gemeengoed in de politiek. Vaak zijn het doemscenario’s, met een retorische bijklank. Maar is die retorica hol of zit er een goed argument in verpakt? 

Dat hangt van twee dingen af. Een hellend-vlakredenering heeft de volgende structuur:

Premisse 1: A leidt tot B.
Premisse 2: B is onwenselijk.
Conclusie: Daarom is A onwenselijk.

Of het argument steekhoudend is hangt ervan af of de premissen geldig zijn. Vraag je dus eerst af: leidt A inderdaad tot B? En vervolgens: is B inderdaad onwenselijk?

De eerste premisse is een claim over de toekomst, gemaakt in condities van onzekerheid. Oftewel: een risico-inschatting. Welke gevolgen zal een maatregel hebben, welke neveneffecten komen erbij kijken? Is het aannemelijk dat hiermee een glijdende schaal wordt betreden, waarlangs we steeds verder zullen afglijden? Zoals bij elke toekomstvoorspelling gaat er een zeker optimisme of pessimisme van uit. Getuigt de inschatting van angst of straalt die hoop uit?

De tweede premisse is een normatieve afweging. Stigmatisering van ouderen, invoering van de sharia: zijn die ontwikkelingen wenselijk of niet? Merk op dat twee partijen het daar best over eens kunnen zijn, maar dat de ene partij toch niet meegaat met de hellend-vlakredenering van de andere: die partij houdt er namelijk een andere risicoanalyse op na. 

Sommige hellende vlakken bestaan echt, andere zijn retorische luchtkastelen. Of een hellend vlak een drogreden is of niet moet dus per geval worden ingeschat. Zulke inschattingen kunnen nattevingerwerk zijn: over de details van risicoanalyses valt nogal eens te twisten. Maar zulke twistpunten zijn lang niet altijd fundamenteel van aard. Vaak drijven ze op weinig anders dan een optimistische versus een pessimistische zienswijze. In een tijd van lastige gesprekken aan de onderhandelingstafel biedt dat enige hoop om nader tot elkaar te komen. 

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfout: Misplaatste zekerheid
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Misplaatste zekerheid

Je zoekt naar zekerheid met betrekking tot kennis die feilbaar is   Waarschijnlijkheid is de gids van het leven’, luidt een oude filosofische wijsheid – een variant erop vinden we al bij Cicero (106–43 v.Chr.). Verrassend, want bij de Romeinen hoef je gewoonlijk niet aan te kloppen voor inzichten over… Read More

Lees meer
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Onze generatie bevindt zich op een keerpunt

We bevinden ons op een keerpunt. Het is vijf voor twaalf. Er is een point of no return bereikt. Het beslissende moment is aangebroken. Waarover gaat het precies? Dat kan van alles zijn. Overbevolking, robotisering, bijensterfte, islamisering, het einde van de euro. Telkens opnieuw hoor je dat de… Read More

Lees meer
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfout: Straatjes schoonvegen
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Als je historische straatnamen wijzigt… … vervals je de geschiedenis. Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich inlieten met, naar hedendaagse opvattingen, verwerpelijke praktijken. Volgens de auteur van het… Read More

Lees meer
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda
Denkfouten
Voor leden

Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda

Je maakt een inhoudelijk punt … … Je gesprekspartner gaat er niet op in en vraagt je naar je verborgen agenda Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Maar misschien is er ook een achterliggende bedoeling,… Read More

Lees meer