Home Corona versterkt sociale ongelijkheid

Corona versterkt sociale ongelijkheid

Door Florentijn van Rootselaar op 01 april 2020

Corona versterkt sociale ongelijkheid

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

De coronacrisis versterkt volgens ethicus Ingrid Robeyns de verschillen tussen arm en rijk. Thuisonderwijs is in arme gezinnen bijvoorbeeld een stuk lastiger. ‘Rijkere ouders zijn vaak beter in staat hun kinderen te begeleiden.’

Ingrid Robeyns, hoogleraar ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht verontschuldigt zich. Ze is een paar minuten te laat voor de Skype-afspraak. Ze was met de kinderen in de tuin, ze probeert een schema aan te houden van drie kwartier schoolwerk en dan een kwartier naar buiten.

Komt deze crisis harder aan bij armere mensen, is de vraag aan Robeyns, auteur van onder meer Rijkdom. Hoeveel ongelijkheid is nog verantwoord? Werkt thuisonderwijs wel als er niet voor iedereen een laptop is? Wat zijn de gevolgen voor daklozen en ook voor vluchtelingen?

Robeyns: ‘Het virus versterkt de verschillen. De superrijken in de VS proberen hun eigen ic-bed te claimen. Ondertussen zitten de mensen in de sloppenwijken in India zo op elkaar gepakt dat het moeilijk is om niet besmet te raken. En er dreigt een uitbraak van het virus onder de vluchtelingen op Lesbos. Dat zijn de mondiale extremen in deze coronacrisis, maar ook in Nederland worden de armen extra hard getroffen. De voedselbanken hebben geen aanbod meer, de dak- en thuislozen kunnen geen straatkrant meer verkopen, ook de opvang wordt lastiger.’

Wat betekent het voor kinderen?

‘Het maakt nogal een verschil of je thuiszit met drie of vier kinderen in een flat, of als je meer ruimte hebt. De lontjes worden nu sowieso korter, maar het kan niet anders dan dat de spanningen hoger oplopen als de ruimte kleiner is. Dat zal dus lastiger worden voor kinderen met minder rijke ouders. Je welzijn is nu echt groter als je een villa met een tuin hebt. Dan heb ik het nog niet eens gehad over de kinderen die soms letterlijk in een gevaarlijke situatie zitten: voor kinderen met agressieve ouders, of bij alcoholisme van de ouders, is het vaak een verlossing om naar school te gaan. Maar nu is ontsnappen onmogelijk.’

Wat zijn de gevolgen van corona voor het onderwijs? Gaat dat beter als de ouders rijker zijn?

‘Hoe rijker hoe groter de kans dat hulpmiddelen als laptops voorradig zijn, en er een rustige werkplek is voor de kinderen. Maar er is meer: rijkere ouders zijn vaak beter in staat hun kinderen te begeleiden. Niet vanwege hun rijkdom op zich, maar omdat de kans groot is dat ze beter opgeleid zijn.’

Waarom kunnen die beter opgeleide ouders hun kinderen beter begeleiden. Komt dat doordat ze over meer kennis beschikken?

‘Andere factoren zijn minstens zo belangrijk. Scholen ondersteunen de kinderen bij het ontwikkelen van executieve vaardigheden, bij het plannen. Wanneer begin je aan iets, wanneer moet het af zijn. Als de school die steun niet meer biedt, moet die van ouders komen. En hoger opgeleide ouders zijn daar zelf vaak beter toe in staat. Ze zijn daar in geoefend door de eisen die op hun opleiding werden gesteld, waardoor ze hun kinderen ook beter kunnen begeleiden. Daar komt bij dat op school veel vanzelf gaat, je moet wel naar wiskunde gaan ook al heb je daar geen zin in. Thuis zal je veel meer moeten doen om kinderen te coachen en te motiveren. Sommige scholen proberen kinderen bij te staan in het plannen en ze ook te motiveren, bijvoorbeeld door te videobellen met de leerlingen. Maar het kan ook zijn dat je een stapel huiswerk krijgt voor de komende weken en je daar maar mee moet zien te redden.’

Toont de crisis het belang van het klassikale onderwijs om ongelijkheid tegen te gaan?

‘Ja, dat doet de crisis. Maar er is een gevaar dat niet iedereen dat zo ziet. Nu al het onderwijs op afstand verloopt, zou de verleiding kunnen zijn om in de toekomst ook steeds meer gebruik te maken van digitale leermiddelen en om te bezuinigen op docenten. Maar dat is een misvatting: wat we nu doen is geen echt onderwijs, dat hoor je van iedereen die in de sector werkt. Het is een noodmaatregel. We kunnen niet zonder de directe interactie tussen leerling en leraar. Anders zal de tweedeling in onze samenleving nog verder versterkt worden.’

Kan het onderwijs na de crisis verbeterd worden?

‘De crisis maakt voor mij duidelijk dat we opnieuw moeten nadenken over de inhoud van het onderwijs. Nu mensen met hun kinderen thuiszitten, zijn er veel existentiële vragen. In hoeverre hebben we controle over ons leven? Hoe verhouden we ons tot de natuur? Maar ook: wat betekent het om zo kwetsbaar te zijn als mens? Wat kun je doen om ervoor te zorgen dat de mensen die nu zo hard worden getroffen door een pandemie beter beschermd worden? Die vragen moeten we blijven stellen in de klas, op de universiteit, ook als we straks het oude leven weer hebben opgepakt.’

Relevante berichten

‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’
‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’

‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’

We vinden het de gewoonste zaak van de wereld om zoveel mogelijk geluk te willen voor zoveel mogelijk mensen. Maar zonder John Stuart Mills Utilitarianism (1861) zouden we daar niet zo van overtuigd zijn. Naar aanleiding van de nieuwe Nederlandse vertaling spreken we met vertaler Thomas Nys over de historische achtergrond van deze geluksfilosofie: ‘We hebben niets aan het maximaliseren van geluk als mensen niet ook het vermogen ontwikkelen om geraakt te worden.’

Lees meer
Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer