Home Claude Lévi-Strauss (1908-2009)

Claude Lévi-Strauss (1908-2009)

04 november 2009

Claude Lévi-Strauss (1908-2009)

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Afgelopen weekend overleed de Franse denker en cultureel antropoloog Claude Lévi-Strauss op 100-jarige leeftijd. Hij geloofde niet in het onderscheid tussen primitieve en moderne culturen en verfoeide de westerse nadruk op de ‘beschaafde’ ratio.

(Illustratie Bas van der Schot)

In Het wilde denken (1962) schreef Lévi-Strauss: ‘Het streven naar objectieve kennis is één van de meest ontkende aspecten van het denken van mensen die we primitief noemen.’ De wetenschappelijke ratio waar de westerse samenleving zo prat op gaat is slechts één uiting van ons denken. Net zo belangrijk en ‘wetenschappelijk’ zijn mythen, familiesystemen en rituelen, die bovendien al zo oud als de mensheid zijn en ons daarom meer vertellen over de menselijke natuur.

Lévi-Strauss begon ooit zijn wetenschappelijke carrière in de filosofie, maar al snel raakte hij gedesillusioneerd door de abstractheid van de Parijse filosofiebeoefening. Zijn faam verwierf hij met antropologisch onderzoek, maar desondanks stond hij met zijn ‘structuralisme’ aan de wieg van de Franse postmoderne filosofie.

Halverwege de jaren ’30 had Lévi-Strauss als hoogleraar sociologie in Sao Paolo, Brazilië, de kans gekregen om de Indianenstammen daar te bestuderen. Zijn bevindingen, opgetekend in Het trieste der tropen (1955), zouden zijn internationale doorbraak betekenen. Lévi-Strauss ontdekte daar het belang van mythen, rituelen en familieverbintenissen voor de onderliggende structuur van de stamcultuur. Dat combineerde hij later met het inzicht van de linguïst Roman Jakobson dat aan de taal een universele structuur ten grondslag ligt, die regels voortbrengt waaraan wij ons onbewust houden. Dat maakt het mogelijk dat wij betekenis geven aan de wereld om ons heen en aan onszelf. Eenzelfde structuur lag volgens Lévi-Strauss ook ten grondslag aan onze menselijke beschaving, en de vele verschillende culturen. In Mythologieën (1964-1971) bracht Lévi-Strauss bijna duizend mythes samen, die allemaal variaties waren op een aantal thema’s, zoals man-vrouw, natuur-cultuur en leven-dood. Het menselijk denken wordt gestructureerd door dit soort fundamentele tegenstellingen.

Lévi-Strauss was gefascineerd door de culturele variatie en diversiteit die zo’n universele structuur had weten voort te brengen. Hij geloofde dan ook niet in het onderscheid in primitieve en moderne culturen en maakte zich zorgen om de huidige samenleving, die haar eigen mythische erfenis vergeet. Zijn grootste angst was het ontstaan van een moderne, westerse monocultuur, waaruit alle culturele diversiteit zou verdwijnen.

Carli Coenen

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer