Home Bert Keizer: Geest & Stof

Bert Keizer: Geest & Stof

Door Bert Keizer op 27 mei 2015

Cover van 06-2015
06-2015 Filosofie magazine Lees het magazine

Daar gaan we weer? Nee, er is nieuws van het front. Nou ja, nieuws. Galen Strawson vertelt in de Times Literary Supplement iets verrassends, vind ik. Hij begint met een verpletterende opsomming van pogingen om het lichaam-geestprobleem te beschrijven, op te lossen, te bagatelliseren, terzijde te schuiven of gewoon afwezig te verklaren. Het openingssalvo komt natuurlijk van Descartes. In 1874 bijgevijld tot de uitspraak van John Tyndall: Granted that a definite thought and a definite molecular action in the brain occur simultaneously; we do not possess the intellectual organ, nor apparently any rudiment of the organ, which would enable us to pass, by a process of reasoning, from one to the other.

Omdat het probleem als onoplosbaar werd voorgesteld kwamen sommigen op het idee om het bewustzijn er dan maar helemaal uit te gooien. Ik heb als filosofiestudent nog vruchteloos geworsteld met J.J.C. Smarts Sensations and Brain Processes, een extreem vervelende tekst, waarin waarnemingen en hersenprocessen identiek verklaard werden. Ik zag eigenlijk niet goed hoe Smart het bewustzijn weggoochelde. Misschien deed hij het te vlug. Misschien deed hij het helemaal niet. Veel draaglijker was het gegoochel van Daniel Dennett in Consciousness Explained. Maar ook daar kon ik na afloop niet goed navertellen of hij het nu wel of niet had laten verdwijnen. Consciousness Explained Away was een betere titel. Maar al die opruimingspogingen eisen dat je iets ontkent dat je elke dag ervaart: mensen en dieren hebben iets dat je nooit in auto’s, stoelen of stenen vindt, bewustzijn. Daarom heeft het geen zin om stoel, auto of steen te bedreigen of te aaien.

Het nieuws dat Strawson brengt gaat over Stof, materie. We doen namelijk net alsof we Geest niet goed snappen, maar Stof wel. Maar wat vertelt de natuurkunde ons over Stof? In 1929 zei Russell: Physics is mathematical, not because we know so much about the physical world, but because we know so little: it is only its mathematical properties that we can discover. For the rest our knowledge is negative.
Strawson meldt dat ons onbegrip van de stoffelijke wereld een reeds lang bekende omstandigheid is waar veel geharrewar rond Geest en Lichaam zich ten onrechte niets van aan trekt. Het gaat om een elementaire vergissing die onder andere al door Hume als zodanig werd aangeduid. Wij vergissen ons als we denken dat we genoeg over de stoffelijke werkelijkheid weten om te kunnen zeggen dat bewustzijn niet stoffelijk kan zijn. Het is maar de vraag, zegt Strawson, of dingen geen gedachten kunnen hebben. De wereld van deeltjesfysica is immers nogal verbijsterend en goeddeels onbegrijpelijk.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer