Home ‘Als individu alleen weet je niet veel’

‘Als individu alleen weet je niet veel’

Door Hannah Achterbosch op 22 januari 2021

‘Als individu alleen weet je niet veel’
Cover van 02-2021
02-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Natascha Rietdijk doet promotieonderzoek naar post-truthpolitiek en de effecten daarvan op onder andere antivaccinatiebewegingen.

Beeld Martin Dijkstra

Wat kan ik weten?

‘Wat je zelfstandig te weten kunt komen is beperkt. Voor een individu is het lastig om helemaal zelf, vanuit eigen zintuigen en verstand, kennis te vergaren. Ingewikkelde vormen van kennis, zoals in de wetenschap, kun je niet zelf checken of bewijzen. Om iets te kunnen weten moet je dus vertrouwen op anderen. Maar een groeiende groep mensen heeft dat vertrouwen niet. Denk aan antivaxers; zij wantrouwen vaak de instituties die de veiligheid van een vaccin moeten garanderen. Dat wantrouwen is vaak niet gerechtvaardigd en zit zowel de volksgezondheid als een open politieke discussie in de weg.’

‘Antivaxers en groepen die zich verzetten tegen coronamaatregelen hebben rationele zorgen’

Wat moet ik doen?

‘Je moet weten op welke momenten je anderen mag wantrouwen. Antivaxers of mensen die zich verzetten tegen de coronamaatregelen vinden vaak dat het beleid te ver gaat, niet ver genoeg gaat of dat het beleid oneerlijk is. Dat zijn rationele en begrijpelijke zorgen. Maar als die omslaan in een diep wantrouwen, kan een echokamer ontstaan: een situatie waarbinnen een groep mensen hun eigen waarheden legitimeert vanuit een groot wantrouwen jegens buitenstaanders en instituten. Het gevaar daarvan is dat deze mensen wel geconfronteerd worden met tegenbewijs, maar dat ze ervan uitgaan dat je bewijsvoering van buitenstaanders helemaal nooit kunt vertrouwen.’

Wat mag ik hopen?

‘Hopelijk wakkeren politici het ontstaan van echokamers niet verder aan. Politici die de coronamaatregelen of het vaccinatiebeleid presenteren als een wetenschappelijke kwestie, suggereren dat er geen maatschappelijk debat over mogelijk is. Mensen voelen zich dan niet gehoord in hun zorgen, en op deze manier kan de politiek echokamers in de hand werken. Je ziet dan dat mensen het moeilijk vinden om de wetenschappelijke vraag – wat is het virus en hoe werkt het? – te onderscheiden van de politieke vraag – wat is goed beleid? Twijfels over beleid veranderen dan in wantrouwen van wetenschap of de waarheid in het algemeen. En dat zou niet moeten.’

Wat is de mens?

‘De mens vertrouwt van nature op zichzelf, stelt de filosoof Linda Zagzebski. We vertrouwen erop dat onze zintuigen ons betrouwbare informatie geven, en dat vormt ook de basis voor ons vertrouwen in anderen. Vaak wordt die afhankelijkheid van anderen als problematisch gezien. Vertrouwen maakt ons kwetsbaar, omdat het door anderen beschaamd kan worden. Maar uiteindelijk draagt vertrouwen juist bij aan autonomie. Zagzebski legt dit mooi uit: autonomie is geen totale onafhankelijkheid van anderen, maar het vermogen om zelf te kiezen in hoeverre je je door anderen wilt laten beïnvloeden.’

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer