Home Alicja Gescinska: Geluk bij Žižek

Alicja Gescinska: Geluk bij Žižek

Door Alicja Gescinska op 27 juni 2019

Alicja Gescinska: Geluk bij Žižek
07-2019 Filosofie magazine Lees het magazine


Op de laatste dag van mei ging ik in Nijmegen in gesprek met Slavoj Žižek. Een echt gesprek werd het nooit. De eindeloze woordenstroom die uit Žižeks mond vloeit, valt niet in te dammen. Toch ontstond er een fijne dynamiek. In mijn geval was dat een aangename verrassing, want ik wist niet goed wat te verwachten van de Sloveense supersterfilosoof. Je weet nooit zeker of hij ernstig is of slechts een karikatuur van zichzelf opvoert. Ook voel ik algemeen maar weinig sympathie voor de bronnen van Žižeks denken: de communistische ideologie en de Lacaniaanse psychoanalyse.

Maar wat bleek: ondanks onze verschillen werden we het over een aantal essentiële zaken eens. Niet in het minst over het hoofdthema van Žižeks lezing en ons gesprek: geluk. De moderne mens is erdoor geobsedeerd. Maar hoe meer we het najagen, hoe verder we ervan wegdrijven. Wanneer geluk een doel op zich wordt, staat het niet enkel een zinvol leven, maar ook een gelukkig leven in de weg.

Een cruciale voorwaarde voor geluk, zo stelde Žižek, is dat mensen het voldoende slecht moeten stellen. Hij verwees naar communistisch Polen en stelde dat mensen ten tijde van het regime van generaal Jaruzelski makkelijker gelukkig konden zijn dan nu. Dat lijkt een eenzijdige en provocatieve stelling. Ik ben zelf geboren tijdens de Jaruzelski-jaren. Ik lag in mijn luiers toen hij de staat van beleg afkondigde en het land in een militaire wurggreep hield om de orde te handhaven. Het waren jaren waarin heel wat kunstenaars getreiterd of gevangengenomen werden. En zelfs een occasionele politieke moord was goed om het land in het gareel te houden. Het bekendste slachtoffer daarvan was priester Jerzy Popiełuszko, die de solidariteitsbeweging steunde en daarvoor in 1984 door de geheime politie halfdood werd geslagen en in de Wisla werd gegooid. Gelukkige jaren? Ik denk het niet.

Maar ook een foute uitspraak kan een bron van waarheid bevatten. Žižek preciseerde wat hij bedoelde. Het was toen makkelijker om gelukkig te zijn, omdat mensen de ene week wel eieren hadden maar ze de andere week moesten missen. Waarna de eieren een week later weer geleverd werden en dan twee keer zo lekker smaakten.

In onze tijden, waarin we voortdurend alles voorhanden hebben, appreciëren we de kleine dingen niet meer waarin geluk te vinden is. De voortdurende materiële overdaad maakt onze lichamen én geesten papperig. En afstomping leidt ertoe dat we het leven minder vol ervaren en we minder naar waarde kunnen schatten wat echt waardevol is: al het goede dat ons zo vaak in de schoot geworpen wordt. Misschien is dat wel de ultieme paradox van onze tijd: we hebben het té goed om gelukkig te zijn.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer