‘De kroeg is een oefenruimte voor gemeenschapsvorming’

‘Ik zie een dozijn komedies in een uur en hoor echo’s van tragedies die niemand schrijft,’ aldus de Duitse schrijver Hermann Kesten in zijn essay Dichter im Café. Dat het leven zich voor je ogen afspeelt, is ook wat filosoof Hans Schnitzler zo trekt aan de kroeg. Hij komt wekelijks in zijn stamkroeg. Daar zit hij aan de toog, zonder telefoon, te observeren, te luisteren. ‘Ik zit er met een houding die aangeeft dat ik opensta voor een gesprek. Dan ontmoet je de ander. Dat zijn inspirerende momenten, waarbij de ander je iets te verstaan kan geven in zijn doen en laten wat voor je eigen leven betekenis heeft.’

Volgens Schnitzler, die in 2024 het boek Filosofie van de kroeg schreef, is de kroeg een plek waar werelden in elkaar overvloeien. De kroeg is de grote gelijkmaker, stelt de filosoof. ‘Zodra je de ruimte binnenkomt, valt alle maatschappelijke status van je af. Het is een plek waar mensen van allerlei achtergronden een kletspraatje maken.’ De kroeg is een ‘derde ruimte’: iets tussen privé en publiek in. ‘Daar heb je er meer van, zoals de bibliotheek of de buurtwinkel. Maar nergens draait het zo om het kletspraatje als in het café. In de kroeg kun je naderbij komen zonder elkaar te verstikken.’ De kroeg is zo een oefenruimte voor de samenleving, waar we tactvol met elkaar leren gaan. ‘Tact is het vermogen om je eigen aanwezigheid in toom te houden omdat je de ander ruimte wil geven.’

Tekst loopt door onder afbeelding

‘Zodra ik in Amsterdam ging studeren, wilde ik een stamkroeg hebben. Ik denk omdat het tussenruimtes zijn: je trekt je niet terug uit de samenleving, maar je kunt je wel onttrekken aan wat de samenleving van je vraagt. Het is een veilige, troostrijke plek. Een plek van verstilling.’

‘De bruine kroeg is langzaam uit het straatbeeld aan het verdwijnen. Het staat ook sinds kort op de immaterieel erfgoedlijst. Er wordt beseft dat de kroeg een sociale functie vervult. Kroegen zijn oefenruimtes voor gemeenschapsvorming, voor openstaan voor de ander en het ongemak dat daar soms ook bij komt kijken.’

‘Vriendelijkheid is een onderschatte deugd, maar ze heeft grote gevolgen. Vriendelijk zijn werkt namelijk aanstekelijk. In een café is de vriendelijkheid de maat. Iemand die vriendelijk is, heeft interesse, maar zal zich niet opdringen. Vriendelijkheid is het medium waarin tact gestalte krijgt.’

‘Het mooie van de kroeg is dat je er op verschillende manieren aanwezig kunt zijn. Je hebt niet altijd behoefte aan een praatje, maar dan kun je nog steeds onder mensen verkeren: alleen zijn met anderen.’