Architect Floris Alkemade: ‘Goede bruggen hebben een ziel, een identiteit’

‘Goede bruggen hebben een ziel,’ zegt architect en voormalig Rijksbouwmeester Floris Alkemade. ‘Ze hebben iets wat het staal en het steen waaruit ze bestaan overstijgt. Ze hebben een gezicht, een identiteit.’ Wie aan San Francisco denkt, ziet meteen de iconische rode brug voor zich. Een foto van de stad is bijna incompleet zonder de Golden Gate Bridge. ‘Het bouwwerk is de identiteit van de stad gaan vertegenwoordigen.’

Volgens Alkemade komt dat omdat de brug verschillende werelden verbindt. ‘De brug is het domein waar de stad niet is. Het feit dat je omringd wordt door leegte, water en een verreikend zicht hebt, heeft iets wonderlijks. De brug is de doorgang naar dat andere domein.’

Maar een brug is niet zomaar een ­verbinding tussen het ene gebied en het andere, of een hulpmiddel waardoor je geen omweg hoeft te nemen. De brug symboliseert het overwinnen van natuurlijke ­barrières, stelt Alkemade. ‘Je kunt een rivier normaal gesproken niet overzwemmen en je kunt ook niet door de lucht zweven, maar dankzij een brug kan dat toch wel. Waar een grens is, heft de brug die op. Die magie zit in iedere brug, zelfs een doorbuigende plank over een sloot. Het idee van: hé, ik kan gaan waar ik eigenlijk niet zou kunnen gaan.’

Tekst loopt door onder afbeelding

‘In het boek Nachtvlucht van Antoine de Saint-Exupéry raakt een bouwvakker tijdens het bouwen van een brug ernstig gewond aan zijn gezicht. Niemand zou normaal gesproken zeggen: ik wil geen omweg nemen en daarvoor neem ik op de koop toe dat iemand zijn gezicht verwondt om dat mogelijk te maken. En toch nemen mensen dat risico. Een brug vertegenwoordigt een overstijgend collectief belang.’

‘In België ligt het Albertkanaal. Aan de ene kant van het kanaal wordt net een ander dialect gesproken dan aan de andere kant. Maar er is een zone waar het dialect aan beide kanten hetzelfde is: direct aan weerszijden van de brug.’

‘In de roman Ulysses van James Joyce vraagt een leraar aan zijn leerlingen wat een pier is. De leraar geeft uiteindelijk zelf antwoord: een pier is een teleurgestelde brug. Dat vind ik een mooie metafoor: de brug vertegenwoordigt twee werelden en heeft een antwoord nodig van de andere kant.’

‘Bruggen dragen ook een verlies in zich. Toen de brug over de Waal in Zaltbommel er nog niet was, moesten reizigers met de veerpont oversteken. Als de golven te hoog waren, moesten ze overnachten in de veerhuizen. De rivier oversteken was een hele gebeurtenis; met de komst van de brug zijn we die cultuur kwijtgeraakt. Nu gebeurt het oversteken gedachteloos.’