Zou hij zinnen langer dan tien woorden en een vocabularium groter dan een paar honderd woorden kunnen verhapstukken, dan zou je Donald Trump graag François Fénelons heldenepos De avonturen van Telemachus cadeau doen. ‘Een koning kan niet zonder aanstoot te geven een prettig, lui leven verkiezen boven de heikele functies van het regeren.’ Dat is slechts een van de talloze aanbevelingen in het boek waarmee de Amerikaanse wannabe-koning zijn voordeel zou kunnen doen. Maar luisteren naar goede raad is onder autocraten geen populaire deugd.
Aan dovemansoren waren Fénelons aanbevelingen ook al bij Lodewijk XIV; die koning zag zichzelf als het mikpunt van het boek. De avonturen van Telemachus was bedoeld als vorstenspiegel die Lodewijks kleinzoon de kneepjes van het koningsvak moest bijbrengen. Het boek leunde daarbij zwaar op wat antieke filosofen hadden geschreven over goed bestuur. Maar Lodewijk, die het als één aanhoudende aanklacht tegen zijn eigen bewind las, verbood de verspreiding ervan. Fénelon sleet de rest van zijn dagen ver van het hof als aartsbisschop van Kamerijk.
Toch groeide De avonturen van Telemachus uit tot het meest gelezen boek uit de hele Franse literatuurgeschiedenis. Deze nieuwe, sprankelende en fraai uitgegeven vertaling maakt duidelijk waarom. Fénelon heeft zijn vermaningen ingebed in een spin-off van het meest emblematische avonturenboek van de Europese cultuur, de Odyssee. Hij volgt niet de omzwervingen van Odysseus, maar die van diens zoon Telemachus, die op zoek is naar zijn vader.
Leren van Oedipus en Odysseus
Tussen de bedrijven van deze spectaculaire reis door klinken de raadgevingen van de wijze pedagoog Mentor die Telemachus begeleidt. Die zijn misschien wat braafjes, maar het wereldtoneel bewijst nog altijd hun actualiteit. Niet steeds in positieve zin, overigens. Wanneer Mentor, steevast gebrand op matigheid en soberheid, zijn pupil het voorbeeld voorhoudt van een vorst die zijn onderdanen de decadente stad uit jaagt zodat ze het land kunnen verbouwen, denk je onwillekeurig: was dat niet precies wat de Chinese leider Mao Zedong in de jaren zestig deed? En heeft dat toen niet rampzalig uitgepakt?
Zo houdt De avonturen van Telemachus je scherp, soms ook tegen Fénelon in denkend. We zijn tenslotte alweer drie eeuwen wanbestuur en machtsmisbruik verder.
De avonturen van Telemachus
François Fénelon
vert. Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos
Boom
432 blz.
€ 39,90
