Home Weekendlijstje: Poëzie en literatuur

Weekendlijstje: Poëzie en literatuur

Deze week overleed schrijver en dichter Remco Campert op 92-jarige leeftijd. Met zijn gedichten kon hij volgens dichter Ingmar Heytze ‘een groot geheim op een alledaagse manier vertellen.’ Kan de filosofie iets leren van literaire grootheden als Campert? Hoe verhouden filosofie en literatuur zich tot elkaar? En welke rol speelt fictie in ons leven? In dit weekendlijstje vijf artikelen over literatuur en poëzie.

Door Cas van Driel op 08 juli 2022

Weekendlijstje: Poëzie en literatuur

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Poëzie en de filosofie

Wat is het verschil tussen literatuur en filosofie? Een filosofische tekst beweert iets, de roman en het gedicht tonen iets, volgens dichter en filosoof Maarten Doorman.. Een romanschrijver of dichter kun je dan ook niet vragen om een uitleg – een filosoof wel. Daarnaast wint een gedicht vaak aan schoonheid als er meer interpretaties mogelijk zijn, terwijl  filosofie beter wordt naarmate de boodschap eenduidiger is. Dubbelzinnigheid maakt volgens Doorman ook goede poëzie en slechte filosofie. 

De ouverture van het denken

Plato zag dichters als concurrenten van de filosofen. Zijn voorkeur lag duidelijk bij de filosofen: hij riep mensen op dichters vooral niet serieus te nemen. Filosoof Theo de Boer (1932-2021) en journalist Peter Henk Steenhuis denken daar anders over. In hun boek Denken over dichten stellen ze dat filosofie en poëzie elkaar aanvullen. Dichters produceren de verbeelding die de filosofie aan het denken zet.

Gevoeliger door literatuur

‘Literatuur maakt ons morelere wezens’, stelt schrijver en filosoof Florentijn van Rootselaar. Dankzij verhalen worden we gevoeliger voor de wereld en vergroten we onze empathie. Literatuur kan bovendien een stem geven aan de bedreigde natuur. Waar voor veel mensen  klimaatverandering maar geen werkelijkheid wil worden biedt het recent opgekomen genre climate change fiction uitkomst. Volgens van Rootselaar werken deze verhalen zo goed omdat ze niet met een morele vinger wijzen, maar alleen de kwetsbaarheid van deaarde tonen.

De verbeelding van het denken

‘De verbeelding is het scheppende vermogen om zin te geven aan een betekenisloos universum’, betoogt schrijver en filosoof Connie Palmen. Verhalen beteugelen niet alleen onze angst voor een zinloos bestaan, ze verheffen de mens ook. Pas als we vertellen wie we zijn en waar we vandaan komen, onderscheiden we ons van het dier, volgens Palmen.

Deleuze en de literatuur

‘Kunst heeft geen opvattingen, maar produceert affecten’. Wat bedoelt Gilles Deleuze hiermee? En waarom stelt hij dat schrijvers en andere kunstenaars hun aangeleerde ideeën moeten laten vallen om tot waarlijke kunst te komen? Literatuurwetenschapper Birgit Mara Kaiser onderzoekt in dit essay Deleuze’s kunstopvatting. Weinig filosofen hebben zo veel gebruik gemaakt van literatuur in het ontwikkelen van hun filosofie als Deleuze.