Home Voorwoord: De dood

Voorwoord: De dood

Door Leon Heuts op 22 april 2016

Cover van 05-2016
05-2016 Filosofie magazine Lees het magazine

Op de rouwkaart van mijn vader – die vijftien jaar geleden overleed – had ik de laatste woorden van Socrates laten plaatsen: ‘Krito, wij zijn aan Asclepius een haan schuldig’. Destijds wist ik niet waarom – mijn broers en ik kregen een citatenboekje, en deze leek me het minst cliché. Maar misschien was er een onbewuste reden. Socrates bedoelt met de woorden dat voor hem de dood in feite een genezing is; het was gebruikelijk in Athene om bij herstel na een lange ziekte aan Asclepius, de god van de geneeskunst, een dier te offeren. Nu zie ik de dood niet als een genezing – hoewel ze na een slopende ziekte beslist een zegen kan zijn. Maar het stervensproces en de dood van mijn vader waren zó ellendig, dat ik misschien probeerde er zo een positieve draai aan te geven.

Die ellende betrof niet alleen zijn lijden. Als ik terugdenk aan die tijd, overvalt me bovenal een existentiële leegte. Alle clichés over crematoria werden bijvoorbeeld bewaarheid: een kale, koude doodfabriek gesitueerd pal naast de A2. Toen ik en mijn broers na de zogeheten ceremonie nog even bij de kist stonden, werden we gesommeerd om ons naar de koffietafel te begeven.

Het gebrek aan zin treft mij nog steeds diep. Verdriet en rouw zijn natuurlijk onvermijdelijk, maar in deze seculiere tijd heeft de dood nog vaak letterlijk geen plaats. We weten niet welke rituelen of gewoonten geschikt zijn. Maar er is iets veranderd. De vraag naar zinvol sterven staat inmiddels op de agenda, niet op de laatste plaats door de vorig jaar overleden Denker des Vaderlands René Gude. Hij continueerde daarmee een klassieke taak van de filosofie, want in de wijsbegeerte heeft de dood altijd een grote rol gespeeld. Volgens Seneca is filosofie zelfs niets anders dan leren sterven. De klassieke filosofie kent een stervenskunst, een ars moriendi, om vorm en betekenis te geven aan wat zo verpletterend is. Het maakt de dood niet minder zwaar, maar wel beter hanteerbaar.  

Daarom orginseert Filosofie Magazine  op 16 juni een School of Death. Sprekers zijn onder meer Joep Dohmen en Babs van den Bergh, filosoof en weduwe van René Gude. Voor FM – en voor mij persoonlijk – de aftrap van een langer debat over de betekenis van sterven. Een goed leven verdient een goede dood. Kijk hier voor meer informatie.
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer