Home Voorwoord

Voorwoord

Door Daan Roovers op 30 april 2014

Cover van 08-2011
08-2011 Filosofie magazine Lees het magazine

Het is een merkwaardig toeval dat in dit nummer van Filosofie Magazine zowel het onbewuste als Foucault centraal staan. Michel Foucault (1926-1984) staat bekend als een van de scherpste critici van de wetenschap van het onbewuste: de psychoanalyse. Haar grondlegger, Freud, de man ‘die zijn oren verhuurde’, liet ons geloven dat we gedreven worden door heimelijke verlangens, die we noodgedwongen onderdrukken en dat praten – praten – praten zou helpen om ons hiervan te genezen. En zo werden wij in de twintigste eeuw volgens Foucault allemaal ‘bekentenisdieren’ die niets liever doen dan over onszelf praten, en dan het liefst over onze zogenaamd verborgen verlangens, want die bepalen ten diepste wie wij zijn. Foucault vond dat op z’n zachtst gezegd een heel erg naïef en beperkt mensbeeld.
Maar het onbewuste betekent in de eenentwintigste eeuw al lang niet meer hetzelfde als dat wat Freud voor ogen had. Doelde de psychoanalyse nog op een onderdrukte poel van verlangens, volgens moderne wetenschappers is ons onbewuste juist ons slimme instinct dat uitstekend in staat is om goede beslissingen te nemen (zie o.a. Ap Dijksterhuis en Herman de Regt vanaf p. 20).
Hoe we denken over onszelf, hoe we erover spreken en hoe we onszelf ervaren wordt voor een groot deel bepaald door structuren buiten onszelf, onder andere door de wetenschap – dat is een van de centrale gedachten van Foucault. Sinds de psychoanalyse zijn wij andere mensen geworden.  En nu, sinds wij in de eenentwintigste eeuw in een neurologisch paradigma leven, zal ook dat consequenties hebben voor ons zelfbeeld. Wij zíjn nu onze hersenen. De diepste waarheid over onszelf is een neurologische.
Foucault heeft deze laatste wetenschappelijke wending niet meer meegemaakt. Hij stierf in 1984, aan de gevolgen van aids. Een paar maanden daarvoor gaf hij zijn laatste colleges. Deze zijn nu vertaald en zullen deze maand in Nederland verschijnen. Filosofie Magazine organiseert op 31 oktober samen met uitgeverij Boom en de Rode Hoed een speciale avond rondom Foucault en deze colleges. Meer informatie op pagina  67 en op onze site filosofie.nl

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer