Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 1/2016

Rae Langton: ‘Taal kan een gif zijn’

Alexandra van Ditmars

Betekent vrijheid van meningsuiting ook vrijheid van hate speech, vraagt de Brits-Australische filosoof Rae Langton zich af. ‘Door vluchtelingen “kakkerlakken” te noemen,verdwijnt de mogelijkheid van een gesprek.’

Met vijf geelgekleurde herfstbladeren in haar hand komt Rae Langton binnen. Ze legt de bladeren in een rechte lijn neer op tafel, van klein naar groot. Een souvenirtje uit de Leidse Hortus Botanicus, legt Langton uit. In haar vrije tijd is ze een gepassioneerd amateurbotanicus. Het bezoek aan de Hortus was van korte duur, haar twee dagen in Nederland hebben een vol programma. Vanavond vliegt ze terug naar Cambridge, waar ze hoogleraar filosofie is. Langton legt de bladeren op elkaar, schuift die aan de kant en gaat rechtop zitten. ‘Laten we beginnen.’

In haar werk legt Langton zich niet toe op één onderwerp. Ze publiceerde over Kant en metafysica,  maar ook over politieke filosofie en feminisme. Haar bekendheid dankt zij met name aan haar boek Sexual Solipsism (2009), over de ethiek van pornografie. Bij alle onderwerpen benadrukt Langton telkens hetzelfde punt: taal beïnvloedt onze wereld veel meer dan wij vaak denken. Op het moment houdt zij zich bezig met hate speech, waarbij zij betoogt dat hatelijke uitspraken op gespannen voet staan met onze vrijheid van meningsuiting.

‘Bij hate speech gaat het om uitspraken die zowel haat veroorzaken, als haat vestigen. Haat heeft in dit geval vaak de betekenis van racisme.’ Stel je voor dat een bedrijf een nieuw aannamebeleid gaat hanteren. Van nu af aan nemen we nog alleen mannen aan, vrouwen zijn veel te irrationeel. Deze uitspraak heeft racisme als gevolg, doordat er discriminatie plaatsvindt bij het sollicitatieproces. Door een discriminatiebeleid op te voeren, geeft de uitspraak ook zelf dat racisme vorm. Op die manier werkt hatelijke taal ook. ‘De uitspraken hebben al een bepaalde kracht in zich, en door die kracht zetten die aan tot haat.’ Langton laat zich in haar filosofie inspireren door de taalfilosoof John Austin (1911-1960). In zijn werk spreekt hij over ‘illocutionaire handelingen’. Daarmee bedoelt hij uitspraken die niet alleen iets beschrijven of constateren, maar ook iets in de werkelijkheid veranderen. Neem bijvoorbeeld de zin: ‘Ik neem je tot mijn wettige echtgenoot.’ Door die zin uit te spreken bij een huwelijksceremonie creëer je met je woorden een positie waarvan eerst nog geen sprake was. Bij hate speech gebeurt hetzelfde, maar dan in negatieve zin.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden