Home ‘Morele vorming is een doel op zich’

‘Morele vorming is een doel op zich’

15 november 2012

‘Morele vorming is een doel op zich’

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

‘Veel leraren ervaren de vorming van hun leerlingen als het meest bevredigende aspect van hun beroep, alleen weten ze niet altijd hoe ze dit het beste kunnen doen’, vertelt Wouter Sanderse. Hij promoveert aanstaande maandag aan de Nijmeegse Radboud Universiteit op een proefschrift over de morele vorming van leerlingen, en welke rol de deugdethiek hierin kan spelen.

Volgens Sanderse worstelen leraren op verschillende niveaus met het uitdragen van hun morele visie. ‘Allereerst zijn er de persoonlijke voorkeuren van de docent: wat hij zelf als goed en slecht beschouwt. Omdat een docent dit als persoonlijk ervaart, deinst hij ervoor terug om dit aan zijn leerlingen over te dragen.  Dan is er ook de overheid, die verschillende eisen aan het burgerschap stelt, zoals respect voor elkaar in een pluralistische samenleving. De school zelf heeft vaak ook al een bepaald idee over morele vorming. Dit zie je met name bij bijzonder onderwijs, zoals christelijke scholen, hoewel veel van zulke scholen worstelen met hun identiteit.’

De school is daarnaast een krachtenveld op zich, met managers en bestuurders aan de ene kant en leerlingen en hun ouders aan de andere kant. Sanderse stelt dat het de professionele verantwoordelijkheid van leraren is om, te midden van al die partijen, een dialoog levend te houden over wat goed onderwijs nu precies is. Maar is dat niet subjectief, ‘goed’ onderwijs? Integendeel, vindt Sanderse. ‘Een pluriforme samenleving wordt gekenmerkt door verschillen en conflicten. Maar er is tussen alle culturen wel overeenstemming over wat goede karaktereigenschappen zijn, zoals dapperheid. Alleen de specifieke interpretatie  ervan is vervolgens cultureel bepaald.’

Kardinale deugden

De deugdethiek neemt de leraar bij de hand als het aankomt op het uitdragen van die goede eigenschappen, die Aristoteles samenvatte als de vier kardinale deugden: prudentia (wijsheid), iustitia (rechtvaardigheid), fortitudo (moed) en temperantia (maat). ‘De voorbeeldfunctie die de leraar heeft moet er overigens niet toe leiden dat de leerlingen hem willen imiteren’, verduidelijkt Sanderse. ‘De leraar moet juist een ideaal belichamen dat de leerlingen op hun eigen manier willen ontwikkelen.’

Sanderse denkt dat de deugdethiek een aanvulling biedt op de vormingstheorieën die in de afgelopen vijftig jaar dominant waren. ‘De deugdethiek heeft het ontwikkelen van een goed karakter tot doel, waar het liberale gedachtegoed er voornamelijk op gericht is de mens tot een autonoom denkend wezen op te voeden. Noties als karakter, emotie en gedrag zijn daar van secundair belang.’

Het proefschrift van Sanderse verschijnt binnenkort bij Eburon onder de titel Character Education: A Neo-Aristotelian Approach to the Philosophy, Psychology and Education of Virtue.

Tom Bouwmeester

(Foto: Dick van Aalst)

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer