Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 8/2002

‘Hoe minder woorden, hoe beter’

Marnix Verplancke

'In politiek turbulente periodes zie je dat de termen voortduren van inhoud veranderen. Het volk mag dit en het volk mag dat, maar tijdens de turbulente Culturele Revolutie wist je nooit zeker of je morgen nog tot dat volk zou behoren', stelt sinologe Carine Defoort. Chinese filosofie is daarom een onderzoek naar de taal.

“‘President Bush is zich zeer bewust van de macht van het woord”, constateert Carine Defoort, professor sinologie te Leuven en medewerker van de Antwerpse School voor Comparatieve Filosofie. “Als hij iemand terrorist noemt, bestempelt hij diegene tot een algemene vijand en vinden wij dat Bush gelijk heeft deze vijand te vervolgen in het kader van zijn oorlog tegen het terrorisme.” Hoe belangrijk taal en een juiste woordkeuze wel zijn, wist men al in het oude China. Confucius en Mencius - soms wel eens de Socrates en Plato van de Chinese filosofie genoemd - besteedden er in hun geschriften al ruim aandacht aan.

“Confucius leefde in de zesde eeuw voor Christus, een periode waarin er veel veranderde”, aldus Defoort. “De traditie brokkelde af door oorlog en grote economische bloei. De nieuwe rijken wilden zich de statussymbolen van de oude adel aanmeten, waardoor de maatschappelijke hiërarchie onduidelijk werd. Confucius zoekt, zoals alle denkers van die tijd trouwens, het heil in een gouden verleden. Hij wil terug naar de tijd waarin de aristocratie bepaalde wat goed was: een sterk rituele, familiale omgang met de medemens. Een woord was in die tijd genoeg, officiële papieren en stempels hoefden nog niet. In de vierde eeuw voor Christus volgt Mencius deze lijn van Confucius, maar in zijn tijd was er een debat ontstaan over de te volgen koers. Confucius leefde nog in een era waarin het voldoende was om als aristocraat je goede smaak tentoon te spreiden. Hij gedroeg zich soms als een opa met veel charisma die in de familie iets beweert waarvan iedereen onder de indruk is. Kleinzoon Mencius komt daar niet mee weg. Hij leefde in een tijd dat er een heuse school was ontstaan die de traditie verwierp en argumenten wenste. Mencius was verplicht die argumenten ook te geven.”

Het boek waarin hij met de argumenten op de proppen komt, is bekend geworden als ‘de Mencius’, een neerslag van gesprekken met leerlingen, koningen en concurrenten, geschreven in verschillende tekststijlen. Er staan traditionele parabelverhalen in, dialogen tussen meester en leerling en harde polemieken met tegenstanders. Mencius laat zien dat je met taal de wereld ordent. De orde van de wereld wordt bepaald door de manier waarop je met elkaar spreekt, hoe je de mensen benoemt, wie de autoriteit heeft om zaken te benoemen en welke criteria daarbij gelden.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden