Home Frank Ankersmit: ‘Directe democratie maakt van de burger een bruut’

Frank Ankersmit: ‘Directe democratie maakt van de burger een bruut’

Door Ralf Bodelier op 28 juni 2005

06-2005 Filosofie magazine Lees het magazine

Geschiedfilosoof Frank Ankersmit vindt dat politiek het werk is van politici. En tussen de politicus en de kiezer bestaat een kloof. Niet alleen is die kloof onvermijdelijk. Hij moet er ook zijn. Wel zouden politici de werkelijkheid meer moeten vereenvoudigen. ‘Maar politici zijn bureaucraten geworden.’

Frank Ankersmit, hoogleraar geschiedfilosofie in Groningen, stemde tégen de Europese grondwet. Niet omdat hij tegen Europa is. Integendeel. Ook niet omdat hij de zittende coalitie een lesje wilde leren. Wel omdat hij de grondwet zélf een gedrocht vond. ‘Wanneer een postzegelverzamelaarsvereniging zó haar besluitvormingsprocedure zou inrichten, vechten ze elkaar al na twee vergaderingen de tent uit. Deze grondwet is een monstruositeit. Alleen al omdat ze twéé wetgevende instanties erkent: de Europese Ministerraad en het Europese Parlement. Dat is een volstrekt idiote constructie. Het is een zegen dat dat ding is afgestemd. In die commissie van Giscard zaten toch verstandige mensen, zou je denken? Die moeten toch weten hoe een constitutie in elkaar zit?’

Wél was Ankersmit voorstander van het houden van een referendum over de grondwet. ‘Het had zelfs Europawijd moeten gebeuren. Want het ging om de grondslag van Europa. In dit referendum werd de samenleving even ontbonden. Ze viel uiteen in burgers, in een Hobbesiaanse natuurstaat, om te beslissen over de schepping van een nieuwe entiteit, de Europese Unie.

Maar is Frank Ankersmit ook voor méér referenda? Geenszins. ‘Wanneer de grote partijen meer referenda willen houden, zoals ze nu allemaal roepen, dan heffen ze de politiek op. Een referendumdemocratie is een testimonium paupertatis. Referenda kun je afnemen over kleine geïsoleerde onderwerpen. Over de keuze tussen een parkje, parkeerruimte of speeltuin. Maar niet over onderwerpen die volledig verweven zijn met meerdere thema’s. Stel dat je mensen via referenda laat beslissen over belastingen. Dan heeft zo’n besluit ook grote gevolgen voor de gezondheidszorg, het onderwijs of de infrastructuur. Die worden immers allemaal uit de belastingen gefinancierd, terwijl daarover geen referendum wordt gehouden. Dit soort thema’s kun je alleen aan de kiezers voorleggen in een totaalpakket, zoals nu gebeurt tijdens de parlementsverkiezingen.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.