Home De dood Filosoof en antropoloog Jos de Mul vraagt zich af of het leven in ons brein doorgaat na de dood
De dood

Filosoof en antropoloog Jos de Mul vraagt zich af of het leven in ons brein doorgaat na de dood

Door Femke van Hout op 24 december 2021

Filosoof en antropoloog Jos de Mul vraagt zich af of het leven in ons brein doorgaat na de dood
Cover van 01-2022
01-2022 Filosofie magazine Lees het magazine

Na het uitblazen van je laatste adem blijven bepaalde hersencellen nog actief, ontdekten onderzoekers. Volgens filosoof en antropoloog Jos de Mul is er meer nodig om van leven te kunnen spreken.

‘Sommige hersencellen worden actiever nadat je bent gestorven – toen onderzoekers van de Universiteit van Chicago dit bekendmaakten, verwachtten ze niet dat zoveel mensen zich zouden afvragen of dat betekent dat je nog leeft. De activiteit werd namelijk gevonden in gliacellen – de schoonmaakcellen van het brein – en die hebben in principe niets met bewustzijn te maken. Bovendien is hier sprake van slechts een paar duizend levende cellen, en dat is lang niet genoeg voor enig functiebehoud van het brein. Toch baarde dit onderzoek veel opzien. Het roept belangrijke vragen op over het onderscheid tussen leven en dood: leef je nog als sommige cellen in je brein nog activiteit vertonen? En wanneer ben je een levend wezen en wanneer niet meer?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Soms is de scheidslijn tussen leven en dood helemaal niet duidelijk. Dat is bijvoorbeeld het geval met comateuze patiënten. Handhaven ze zichzelf nog, beleven ze nog iets? Eigenlijk bevindt de comateuze patiënt zich in een soort tussenwereld, tussen leven en dood in. In de westerse wereld denken we veelal in dichotomieën: waar en onwaar, goed en slecht, man en vrouw, leven en dood. Maar het voorbeeld van de comateuze patiënt toont dat we vaak geen absolute grens tussen leven en dood kunnen trekken.
Hoe kunnen we leven dan het best begrijpen? Volgens de Duitse bioloog en filosoof Helmuth Plessner betreden we met deze vraag het domein van de filosofie. Hij stelt dat veel levenswetenschappers levende wezens als ding of machine zien: als samenraapsel van een bepaalde hoeveelheid moleculen, cellen en organen die in een causale relatie tot elkaar staan. Hierdoor raakt datgene wat levende wezens levend maakt uit het zicht.’

Functioneel geheel

‘Plessner hanteert een andere definitie van leven dan levenswetenschappers: levende wezens zijn volgens hem geen samenstelling van verschillende onderdelen, zoals een auto of een computer, maar een functioneel geheel dat zich actief tot zichzelf en de wereld verhoudt. Ze hebben dan ook een heel andere wijze van bestaan dan levenloze dingen: een computer bestaat gewoon, terwijl organismen hun leven leiden. Ze moeten zich actief handhaven in de ruimte. Zo neemt een eencellige bepaalde stoffen op en scheidt andere weer uit. En een kat eet en drinkt, en vlucht als er gevaar is. Ook een mens doet dat, en die is zich daarnaast bewust van zichzelf.

Als je op basis van dit onderzoek concludeert dat mensen met een paar actieve breincellen nog steeds leven, maak je geen duidelijk onderscheid tussen het leven van individuele cellen en het organisme als geheel. Dit onderzoek laat zien dat er op celniveau nog wel leven is. De gliacellen houden zichzelf nog steeds in stand en worden zelfs wat actiever na de dood; volgens de onderzoekers vormden ze zoveel vertakkingen dat ze op ontsproten aardappelen begonnen te lijken. Maar het organisme, het geleefde lichaam, leeft niet meer. Het kan zichzelf niet langer handhaven en vergaat.’

Onderzoek: In: Dachet, F., J.B. Brown, T. Valyi-Nagy, et al. (2021), ‘Selective time-dependent changes in activity and cell-specific gene expression in human postmortem brain’. Scientific Reports, 11 (6078).

Relevante berichten

Marli Huijer: ‘De dood is niet iets om tegen te strijden’
Marli Huijer: ‘De dood is niet iets om tegen te strijden’
De dood

Marli Huijer: ‘De dood is niet iets om tegen te strijden’

In onze pogingen ons levenseinde zo veel mogelijk uit te stellen, vergeten we hoe we met de dood moeten omgaan, stelt filosoof en voormalig arts Marli Huijer. ‘Mens-zijn betekent dat ouderen plaatsmaken voor jongere generaties.’

Lees meer
Irvin Yalom: ‘Doodsangst hangt samen met gevoelens van spijt’
Irvin Yalom: ‘Doodsangst hangt samen met gevoelens van spijt’
De dood

Irvin Yalom: ‘Doodsangst hangt samen met gevoelens van spijt’

Bewustwording van je sterfelijkheid leidt tot een beter leven, zegt psychotherapeut en schrijver Irvin Yalom. Maar de rouw over de dood van zijn geliefde wordt er niet minder van. Het gaat niet goed met me,’ begint psychiater en schrijver Irvin Yalom (90) onomwonden het Zoom-gesprek vanuit zijn werkkamer in Californië. Read More

Lees meer
‘Neem de wil van de patiënt nu eens echt serieus’
‘Neem de wil van de patiënt nu eens echt serieus’
De dood
Voor leden

‘Neem de wil van de patiënt nu eens echt serieus’

De euthanasiewet is niet liberaal genoeg, en het denken erover mist filosofische scherpte. Niet de arts, maar de wil van de patiënt moet centraal staan, ook als die dementerende is. Dat stelt Klaas Rozemond in zijn boek Het zelfgekozen levenseinde. Ethica Heleen Dupuis is het niet met hem eens. Beeld Egbert… Read More

Lees meer
Moeten we voorkomen dat Sapiens uitsterft?
Moeten we voorkomen dat Sapiens uitsterft?
De dood
Voor leden

Moeten we voorkomen dat Sapiens uitsterft?

Aan de horizon van de eenentwintigste eeuw doemen bedreigingen op voor het menselijk voortbestaan. Moet de mensheid alles doen om existentiële risico’s te keren? ‘Er is maar één ernstig filosofisch probleem,’ verkondigde Albert Camus: ‘De zelfmoord. Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is geleefd te worden,… Read More

Lees meer