Home ‘Door Foucault durf ik anders te kijken’

‘Door Foucault durf ik anders te kijken’

Door Carolien van Welij op 20 augustus 2021

‘Door Foucault durf ik anders te kijken’
Cover van 09-2021
09-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Benno Tempel (49) is directeur van het Kunstmuseum Den Haag.

Beeld Maarten Noordijk

In de kunstgeschiedenis is Claude Monet (1840-1926) altijd weggezet als een negentiende-eeuwse impressionist. Zijn beroemde tuinstukken zouden niet meer zijn dan schilderijen uit zijn laatste levensfase. Dat beeld klopt niet, dacht ik. Ik ging terug naar de bronnen: zijn schilderijen, interviews met hem, kritieken uit zijn tijd. Ik vroeg me af: zie ik in deze late Monet nog steeds een negentiende-eeuwse kunstenaar? Of iets anders?

De Franse filosoof Michel Foucault durfde tegen de stroom in te denken. Door nieuwe verbindingen te leggen kon hij anders kijken naar de geschiedenis van rechtspraak of waanzin. Foucault stimuleerde mij anders te durven kijken naar kunst. Zijn denken over tijdsperiodes – epistèmès – vond ik als student kunstgeschiedenis fascinerend. Het idee dat er periodes zijn met een grote innerlijke samenhang, een samenhangend geheel van kennis en wetenschappen. En dat er tussen die periodes sprake is van epistemische breuken.

Als je goed kijkt naar de tuinschilderijen van Monet, zie je dat hij daar helemaal niet als een impressionist het voorbijgaande moment probeert te vangen. Je ervaart dat hij iets anders doet: Monet bevriest een tijdservaring van een langere duur. Dus niet dat ene moment dat een wolk weer voor de zon gaat, maar een onderdompeling in een lange tijdservaring. Deze ideeën over tijdsbeleving vind je terug bij de Franse filosoof Henri Bergson. Kunsthistorici brachten Bergsons denken altijd in verband met de twintigste-eeuwse avant-garde- kunstenaars, zoals Mondriaan en de eerste abstracte kunstenaars. Nooit met Monet.

In de laatste interviews met Monet ontdekte ik dat hij dezelfde woorden heeft gebruikt als Bergson. Daardoor zag ik dat Monet zich had weten te transformeren tot een twintigste-eeuwse kunstenaar. Met die nieuwe manier van kijken snap ik de tuinstukken veel beter.’

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer