Home De tijd dat je niets wist

De tijd dat je niets wist

Door Marnix Verplancke op 12 december 2012

02-2002 Filosofie magazine Lees het magazine

Het woord nostalgie stamt uit het Grieks en is in feite een samenstelling van twee andere woorden. Nostos betekent terugkeer en algos pijn. Nostalgie is dus de pijn veroorzaakt door het onvervulde verlangen om terug te keren naar waar je ooit was en dat kan zowel een tijd als een plaats zijn. Want nostalgie is een heel abstract gevoel dat niet zozeer te maken heeft met herinneringen als wel met een onbestemde drang, een emotie die een hoge mate van negativiteit uitstraalt en de mens totaal opslorpt. De beste manier om iets aan die nostalgie te doen is dan ook op zoek gaan naar datgene wat ooit verloren ging en – dat is het klassieke scenario – vaststellen dat het door de jaren heen de proporties en de inhoud van een luchtballon heeft aangenomen.

Terugkeren naar het nostalgische land van hun jeugd is wat de hoofdpersonages uit Milan Kundera’s nieuwste roman Onwetendheid doen. Irena vluchtte in 1969 van Praag naar Parijs. De Lente was door de Russen de kop ingedrukt en veel jonge intellectuelen – Kundera zelf volgde in 1975 – ontvluchtten vol wanhoop hun vaderland. Wanneer het Oostblok in 1989 in elkaar klapt, keert Irena terug naar Praag, niet om er te blijven, maar om de banden met oude kennissen weer aan te halen. Niets blijkt echter onveranderd te zijn. Twintig jaar afwezigheid heeft van haar een ander mens gemaakt, en haar vroegere vriendinnen verwachten min of meer dat ze haar Parijse bruggen achter zich zal verbranden.

Slechts een persoon kan haar opbeuren, en dat is de ex-geliefde die ze op de luchthaven ontmoet. Josef blijkt vroeger een hartenbreker geweest te zijn, die naar Denemarken is gevlucht. Ook hij komt de schade aan het oude thuisland opmeten maar moet van een oude communist vernemen dat niemand nog langer inzit met het lot van Tsjechië. Irena herinnert hij zich niet meer.

In deze korte roman over de kracht en de onmacht van herinneringen gaat Kundera op zoek naar de tragedie die elk mensenleven treft en die nog het best met het woord tijd omschreven kan worden, of zoals Irena’s vriendin Milada het zegt: ‘Ooit zul je veel dingen weten en begrijpen, maar dan is het al te laat, want heel je leven blijkt te zijn beslist in een tijd dat je nog niets wist’.

Onwetendheid, door Milan Kundera, uitg. Ambo, Amsterdam 2002, 132 blz., 19,01 euro.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer