Home Column: De eeuwige sleur

Column: De eeuwige sleur

Door Alicja Gescinska op 24 oktober 2019

Column: De eeuwige sleur
Cover van 11-2019
11-2019 Filosofie magazine Lees het magazine

Een van de beste eigenschappen van het leven is dat het voorbijgaat. Het is een wijsheid die me als kind angst inboezemde. Mijn moeder hield mijn hand vast, blies erover en zei: ‘Dat is het leven. Hier begint het en daar eindigt het al. Als een wind die zo voorbijwaait.’

De wind van de vergankelijkheid stemde me uiterst droevig. Ik begreep niet welke logica of reden zou kunnen verklaren waarom alles verwaait in de richting van de vergetelheid. Laat staan dat ik schoonheid of troost in dat feit zou kunnen zien.

Toch hoeft die vergankelijkheid niet noodzakelijk droef te stemmen. Sterker nog: er gaat een grote heilzaamheid van uit. Dat zeg ik niet vanuit een doodsdrift of morbide verheerlijking van Thanatos, wel vanuit de overtuiging dat niets zo schadelijk voor de kwaliteit van het leven zou zijn als onsterfelijkheid. Al eeuwenlang is de mens gefascineerd door die onsterfelijkheid. Hij gaat op zoek naar het levenselixir dat hem de eeuwigheid belooft. Toch zouden we onze eigen eindigheid meer moeten koesteren. Juist omdat het eindig is, is het mogelijk zin te geven aan het leven.

Een zinvol leven is alleen mogelijk zonder verstommingen verveling

Dat is ook de eeuwenoude wijsheid van het historische epos van Gilgamesj. De koning van Uruk gaat daarin hoogmoedig op zoek naar het eeuwige leven. Wat doet dat met hem? Het corrumpeert hem. Hij verliest de waarde van het leven zelf uit het oog, de betekenis van de zon die opgaat, de zin van de liefde die men liefheeft. Wie het eeuwige nu wil, verliest het huidige nu uit het oog. In het aanschijn van de eeuwigheid en oneindigheid heeft niets nog zin.

Daarop wees ook de Britse filosoof Bernard Williams. Hij wijdde een van zijn belangrijkste essays aan dit fenomeen: The Makropulos Case (1973). De titel ontleent Williams aan het gelijknamige toneelstuk van Karl Capek. Wat leren we uit zowel het essay als het toneelstuk? Het streven naar onsterfelijkheid is verderfelijk. De onsterfelijkheid is oeverloos saai; de eeuwigheid verstomt de mens, maakt hem suf en verveeld. Hoe geef je immers zin aan een eeuwig wederkerende dag? Dat is onmogelijk en zinloos, een sisyfusarbeid. De mens is dan een gevangene van dat onvermogen en die zinloosheid; een existentiële verveling en verstomming leggen hem lam. Niets rest dan de eeuwige sleur en de sleur van de eeuwigheid.

Een zinvol leven is pas mogelijk wanneer de mens zich bevrijdt van verstomming en verveling. Wanneer hij weet dat de klok tikt en steeds luider tikt. De dagen zijn kort en de tijd gaat snel. Het leven, de liefde en het goede zijn eindig en verdragen precies daarom geen uitstel.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer