Home Alternatieve feiten: ‘Honden kunnen menselijke bedoelingen doorgronden’

Alternatieve feiten: ‘Honden kunnen menselijke bedoelingen doorgronden’

Door Femke van Hout op 22 oktober 2021

Alternatieve feiten: ‘Honden kunnen menselijke bedoelingen doorgronden’
Cover van 11-2021
11-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Recent onderzoek toont aan dat honden net als mensen in staat zijn gedachten aan anderen toe te schrijven. Filosoof en fenomenoloog Annabelle Dufourcq vraagt zich af of honden én mensen dit vermogen wel hebben.

‘Eigenlijk weten we allang dat honden en mensen elkaar in wezen heel goed begrijpen. Vraag een willekeurige hondeneigenaar of diens hond in staat is op zijn of haar gemoedstoestand te reageren, en je krijgt waarschijnlijk een bevestigend antwoord. Dit onderzoek is een poging om dit vermogen van honden ook wetenschappelijk aan te tonen. In het experiment kregen de honden om verschillende redenen geen koekje. Soms lieten de onderzoekers de traktatie “per ongeluk” vallen, soms trokken ze deze opzettelijk terug en zeiden: “Haha!” Het bleek dat honden in beide situaties heel anders reageerden.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Volgens de onderzoekers laat dit zien dat honden een theory of mind hebben — het vermogen om gedachten en gevoelens aan jezelf en anderen toe te schrijven. Lang is gedacht dat alleen mensen dit kunnen. Steeds meer onderzoeken tonen echter aan dat veel dieren, zoals chimpansees, paarden en papegaaien, ook heel goed begrijpen wat er in anderen omgaat.

Een beperking van zo’n wetenschappelijke benadering is dat die heel antropocentrisch is. We veronderstellen eerst dat mensen een theory of mind hebben en daarmee bóven alle andere dieren staan. Pas als experimenteel is aangetoond dat honden ook empathisch zijn, mogen ze bij de club. Dit is kenmerkend voor de fascinatie die in onze samenleving leeft voor rigoureuze grenzen tussen mens en dier.

Het idee van een theory of mind is sowieso heel vreemd. Het suggereert namelijk dat al onze interacties met anderen gebaseerd zijn op een rationeel proces: eerst worden we ons ervan bewust dat we zelf gedachten en gevoelens hebben, vervolgens schrijven we die toe aan anderen.’

Intuïtieve kennis

‘Fenomenologen bekritiseren dit idee. Zij stellen dat onze relatie tot anderen niet gebaseerd is op een theoretisch gedachteproces en onderzoeken hoe we de wereld ervaren.

Iedereen bestaat juist altijd al in interactie met andere menselijke en niet-menselijke dieren: we delen een wereld met elkaar. Dat betekent dat ik me niet eerst alleen bewust ben van mezelf en daarna pas van anderen. Als ik voor een open haard zit, ervaar ik tegelijkertijd dat de warmte van het vuur ook voelbaar is voor het hondje dat naast me zit. Als ik iemands gezicht zie vertrekken of een dier hoor janken, voel ik meteen al dat hij of zij pijn lijdt. In alles wat ik zie en doe is de ervaring van de ander al gegeven.

De interactie tussen mij en de ander is bovendien eerder lichamelijk dan theoretisch. We kunnen die daarom misschien het best vergelijken met een dans, waarbij we niet rationeel, maar met intuïtieve bewegingen op elkaar reageren.

Wat dit experiment met honden zo interessant maakt, is dat het wetenschappelijk vastlegt wat we op een intuïtief niveau al weten: dat honden en mensen een wereld met elkaar delen en op elkaar reageren. Maar als we deze intuïtieve kennis niet hadden gehad, was dit experiment waarschijnlijk nooit uitgevoerd.’

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer