Wetenschap checkt met experimenten de feiten, filosofie checkt het denken.
Over smaak valt niet te twisten, zeggen ze vaak. Maar kun je je smaak misschien wel onderbouwen? De Schotse filosoof David Hume (1711-1776) dacht dat er achter smaak meer kennis schuilt dan we denken. Om dit aannemelijk te maken, maakt hij gebruik van een gedachte-experiment.
Stel, je bent opgegroeid in een familie die verstand heeft van wijn. Iedereen in het dorp is bekend met jullie expertise en daarom worden jij en jouw neef gevraagd om een vat wijn te beoordelen. Naar verluidt zou deze wijn uitstekend zijn, maar zodra je die in je mond neemt, proef je een vreemde smaak. Je vertelt dat de wijn van goede kwaliteit is, ware het niet dat je een lichte leersmaak bespeurt. Ook jouw neef lijkt onder de indruk van de drank, maar geeft aan geen fan te zijn van de ijzeren afdronk. De omstanders lachen jullie uit: zulke belachelijke uitspraken hebben ze nog nooit gehoord! Maar wat blijkt? Als het vat geleegd wordt, zien jullie een oude sleutel met een leren riempje op de bodem van het vat liggen.
Sommige mensen hebben een betere smaak dan anderen
Wat we lekker of vies vinden, hangt volgens sommigen helemaal af van onze eigen voorkeuren, maar volgens Hume bestaan er wel degelijk eigenschappen die ervoor zorgen dat iets mooi, lekker of juist afstotelijk is. Die eigenschappen zijn zo subtiel dat velen ze niet opmerken, maar een echte fijnproever herkent ze, zoals een musicus met een absoluut gehoor de juiste toon. Daarom vindt Hume dat smaak niet louter subjectief is: sommigen hebben nu eenmaal een betere smaak dan anderen, bijvoorbeeld omdat ze over een ruimere ervaring of verfijndere zintuigen beschikken. Helaas, zegt Hume, kunnen zij in discussies over kunst of schoonheid niet naar een sleutel in het vat wijzen om hun gelijk aan te tonen. Toch is het oordeel van deze fijnproevers meer waard dan dat van anderen.
Echt?!
Kennis en ervaring kunnen volgens Hume helpen om je smaak te verfijnen. Maar een sommelier die na één slok weet welke druif er gebruikt is en uit welke streek de wijn afkomstig is, is zo met proeven bezig, dat hij wellicht minder van zijn glas geniet dan een borrelaar. Wiens oordeel is dan eigenlijk meer waard? Hume zou voor het oordeel van de deskundige gaan, maar als de meeste mensen de verschillende ingrediënten niet opmerken, doet het er dan toe wat een fijnproever vindt? Heb je als onwetende levensgenieter niet meer aan het advies van iemand die net zo weinig proeft als jij? Of zit de vork toch anders in de steel?
