Filosofie is ook makkelijker als je leest. Goed leest. Filosofische bronteksten zijn niet altijd even makkelijk te begrijpen. Daarom helpen we je in een close reading op weg met extra context en commentaar bij deze tekst van Henri Bergson over de toekomst.
De doctrines*1 die de totale nieuwheid van elk moment van de evolutie niet erkennen, bevatten aan hun basis heel wat misverstanden, heel wat vergissingen. Maar vooral leeft het idee dat het mogelijke minder is dan het werkelijke en dat om die reden de mogelijkheid van de dingen voorafgaat aan hun bestaan. (…)
Wanneer wij de gesloten systemen die naar zuiver wiskundige wetten luisteren*2 buiten beschouwing laten – deze kunnen erbuiten gehouden worden omdat de duur*3 er geen vat op heeft –, wanneer wij de gehele concrete werkelijkheid beschouwen of heel gewoon de leefwereld en meer nog natuurlijk de wereld van het bewustzijn, dan vinden wij dat er meer en niet minder is in de mogelijkheid van elk van de achtereenvolgende toestanden dan in de realiteit ervan. Want het mogelijke*4 is niet anders dan het werkelijke met daarbij een handeling van de geest die het beeld ervan naar het verleden verplaatst als het eenmaal gebeurd is. (…)
Naarmate de onvoorspelbare en nieuwe werkelijkheid ontstaat, wordt het beeld ervan achter haar weerspiegeld in het onbegrensde verleden. Zij blijkt zo te allen tijde mogelijk te zijn geweest, maar precies op dat moment begint zij dat altijd geweest te zijn en daarom zei ik dat de mogelijkheid ervan, die niet voorafgaat aan de werkelijkheid ervan, eraan vooraf zal zijn gegaan als de werkelijkheid zich eenmaal heeft voorgedaan. Het mogelijke is dus het spiegelbeeld van het heden in het verleden. En omdat wij weten dat de toekomst*5 op den duur heden zal worden, en omdat het spiegeleffect zich onophoudelijk blijft voordoen, denken wij dat in ons huidige heden, dat het verleden van morgen zal zijn, het beeld van morgen al is opgenomen hoewel het ons niet lukt dit waar te nemen. Dat is nu juist de illusie.
Essays over bewustzijn en verandering
Henri Bergson
vert. Joke van Zijl
ISVW Uitgevers
144 blz.
€ 15,45
