Een pijnlijk vooruitzicht

Stel je voor dat je in het ziekenhuis ligt voor een operatie. De ingreep verloopt altijd succesvol. Je maakt je dus geen zorgen dat er iets zal misgaan. Er is echter een belangrijk nadeel: de operatie is extreem pijnlijk, maar je krijgt geen verdoving, omdat je bij bewustzijn moet blijven. Gelukkig krijg je direct na afloop een pil waardoor je de pijnlijke ervaring onmiddellijk vergeet.

Vervolgens word je wakker, maar je weet niet of de operatie al heeft plaatsgevonden of nog in de toekomst ligt. Je vraagt de verpleegkundige naar je situatie. Zij beschikt over de gegevens van jou en een andere patiënt, maar weet niet meer welke informatie bij wie hoort. Ze vertelt dat patiënt A de operatie achter de rug heeft en dat die tien uur duurde, terwijl patiënt B later vandaag een operatie van slechts één uur zal ondergaan. Welke patiënt zou je liever zijn?

Volgens Parfit zouden de meeste mensen opgelucht zijn als ze horen dat ze patiënt A zijn. Hoewel deze persoon aanzienlijk langer heeft geleden, heeft hij de operatie al ondergaan, waardoor zijn leed in het verleden ligt. Patiënt B moet de pijn daarentegen nog doorstaan. Het maakt voor onze beoordeling van een ervaring dus nogal uit of die nog moet plaatsvinden of al voorbij is. We bekijken verleden en toekomst totaal verschillend.

Wat als we het gedachte-experiment aanpassen en de ziekenhuispatiënt tijdens de ingreep geen pijn ervaart, maar zich juist euforisch voelt? Zou je dan patiënt A willen zijn, die tien uur plezier achter de rug heeft of patiënt B die nog een uur genot te gaan heeft? Terwijl we pijn gehad willen hebben, willen we volgens Parfit bij plezierige gebeurtenissen juist graag dat ze in het verschiet liggen. Mensen streven van nature naar genot en proberen pijn te vermijden, leerde de Griekse filosoof Epicurus (341-270 v.Chr.). Maar hoe genot en pijn precies aanvoelen, hangt er dus sterk vanaf of ze in de toekomst of in het verleden liggen. Hoe kan het eigenlijk dat genot en pijn niet altijd hetzelfde voelen?