Wie dit leest denkt voor altijd anders over filosofie

Wie dit leest denkt voor altijd anders over filosofie. En over handvaten. Het zal niemand zijn ontgaan dat het handvat vrijwel alleen nog metaforisch opduikt in onze taal. Handvaten (de voorkeursspelling is ‘handvatten’, maar sinds 1999 wordt het lelijke handvaten ook oogluikend toegestaan door Van Dale) staan voor de figuurlijke hulpmiddelen die grip moeten geven op iets wat we onszelf willen leren. Waar zelfhulp opduikt, zijn handvaten nooit ver weg. Maar verwacht van mij handvaten noch handvatten om te denken.

Een handvat klinkt lekker concreet en daadkrachtig. En het is waarschijnlijk om die reden dat je de lelijke metafoor juist hoort als het onderwerp abstract wordt. Het handvat belooft hetzelfde als de YouTube-tutorial, die je stapsgewijs goocheltrucs, borstcrawl, tuinieren en andere skills bijbrengt. En wat is er wenselijker bij zoiets abstracts als filosofie dan een concreet handvat?

Maar ik moet je teleurstellen, een handvat zit het denken alleen maar in de weg. Het doet alsof je filosofie doelgericht kan aanpakken. Ik kan je verzekeren: als je dat hoopt, sta je in de rij voor het verkeerde loket. Filosofie begint met niets weten en eindigt met weten dat je niets weet. En dan moet je heel erg op je hoede zijn voor metaforen. Metaforen zijn ervoor om te zeggen wat we niet op andere manier kunnen zeggen. En als we ze maar lang genoeg gebruiken, gaan ze doen alsof ze zijn wat ze zeggen.

Filosofie is het verlangen om te weten wat je niet kunt weten. Dat is iets anders dan nieuwsgierigheid, waarbij je juist wil weten wat er geweten kan worden. Nieuwsgierigheid is het verlangen naar nieuwe kennis, wijsgerigheid is het verlangen naar de waarheid die zich niet laat kennen. Hoe dan ook, wat je niet kunt vatten, heeft ook geen handvatten. Onthoud dat maar.