Home Vrijheid Wat Hannah Arendt ons leert in het tijdperk-Trump
Vrijheid

Wat Hannah Arendt ons leert in het tijdperk-Trump

Door Joke Hermsen op 29 maart 2017

Wat Hannah Arendt ons leert in het tijdperk-Trump
Cover van 04-2017
04-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

Ongekend populair is het werk van Hannah Arendt in de tijden van Donald Trump. In deze voorpublicatie van Melancholie in tijden van onrust, het essay voor de Maand van de Filosofie, legt Joke Hermsen uit waarom de Duitse filosoof juist nu relevant is. 

Tegen het einde van 2016 vroeg de hoogleraar politieke wetenschappen Jeffrey C. Isaac zich in The Washington Post af hoe het mogelijk is dat Hannah Arendt in haar boek The Origins of Totalitarianism uit 1951 juist zo krachtig tot onze tijd lijkt te spreken. Diverse politiek commentatoren verwezen na de Amerikaanse verkiezingen naar dit hoofdwerk over totalitaire regimes, waarmee Arendt in 1951 haar naam als politiek denker vestigde, en citeerden met name deze passage uit het voorwoord: ‘Deze periode van bang afwachten lijkt op de stilte die intreedt nadat alle hoop verloren is. We hopen niet langer op een herstel van de oude wereldorde met al haar tradities, en we verwachten evenmin dat de verstrooide populaties uit de vijf continenten, die in een chaos zijn gestort door het geweld van oorlogen, opnieuw geïntegreerd raken. Hoe verschillend de omstandigheden ook zijn, we stellen de ontwikkeling van identieke fenomenen vast: ontheemding op een nooit eerder geziene schaal en ontworteling van een nooit eerder geziene radicaliteit. Nooit is onze toekomst minder voorspelbaar geweest, nooit zijn we in die mate afhankelijk geweest van onbetrouwbare krachten, die de wetten van het gezond verstand met de voeten treden.’

Hannah Arendt schreef haar boek over de opkomst en werking van totalitaire regimes eind jaren veertig, omdat ze wilde en ‘moest’ begrijpen hoe de ‘onvoorstelbare’ terreur in nazi- Duitsland had kunnen plaatsvinden, en omdat ze meende dat we ook na de oorlog waakzaam moesten blijven opdat tirannie, despotisme en demagogie niet opnieuw om zich heen zouden grijpen. Zij liet haar filosofische beschouwingen en scherpe politieke analyses niet zelden van een waarschuwing aan het adres van democratische samenlevingen vergezeld gaan. Haar analyse van de Duitse bevolking tijdens het Interbellum, die zo vatbaar bleek voor de ideologie van de nazi’s, vertoont overeenkomsten met de vorm van pathologische melancholie zoals Freud die beschreef. 

Tekst loopt door onder afbeelding
Illustratie: Gijs van der Lelij

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.