Home Vragen

Vragen

Door Paul van Tongeren op 30 april 2021

Vragen
Cover van 05-2021
05-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Verwondering is het begin van de filosofie – wie zou Plato durven tegenspreken? Maar het is een merkwaardig begin. Enerzijds moeten we vandaar verdergaan om echt te gaan filosoferen, anderzijds is het de dood in de pot als we daardoor het begin kwijtraken. De verbinding tussen de oorspronkelijke verwondering en de uitwerking in een filosofie ligt in de vraag. Verwondering vertaalt zichzelf in vragen. Wie echte vragen stelt, zal zoeken naar een antwoord; wie gaat antwoorden, begint te bouwen aan een theorie; maar naarmate dat beter lukt, loop je het risico de vraag te vergeten en de verwondering te verliezen. Geen enkele filosofie van de geest kan de vraag wat geest is voor altijd beantwoorden, laat staan de verwondering daarover wegnemen. Filosofie waaruit de verwondering verdwenen is, is als vrijen zonder liefde. De vraag is dus: hoe vanuit de verwondering verdergaan zonder deze oorsprong kwijt te raken?

Grote denkers zijn onder meer daaraan te herkennen dat je in of onder de stelligheid waarmee ze hun thesen beargumenteren en hun theorieën uiteenzetten de vragen nog hoort en de verwondering nog herkent. Simone Weil verbaast zich over de stelligheid van haar eigen tekst. Ze schrijft: ‘Er zou tussen de bevestigende en de vragende wijs nog een andere wijs moeten bestaan.’ Ze probeert met de stelligheid van haar teksten juist klemmende vragen te laten horen. Augustinus maakt door eindeloos vragen stellen de lezer deelgenoot van zijn verwarring en verwondering. Er zijn waarschijnlijk nauwelijks boeken te vinden waarin zoveel vraagtekens staan als in zijn Belijdenissen.

Filosofie zonder verwondering is als vrijen zonder liefde

Bij andere auteurs liggen de vragen minder aan de oppervlakte. Immanuel Kant zegt weliswaar dat de hele filosofie in drie vragen kan worden samengevat, en die drie weer in één, maar als hij zijn vragen formuleert zijn het eigenlijk al geen vragen meer. Hij heeft ze dan immers al beantwoord in zijn kritische werk. Maar wie die vier zogenoemde vragen goed leest, hoort daarin wel degelijk een echte verwondering: wat een wonderlijk wezen is de mens dat hij de grenzen van zijn kennen kan kennen, weet wat hij moet doen en mag hopen op wat hij verlangt.

Grote teksten worden gedragen door echte vragen. Wanneer het denken van grote denkers wordt samengevat in handboeken of overzichten verdwijnt die vraag, en daarmee datgene wat theorie en verwondering met elkaar verbindt: de navelstreng zonder welke het denken doodgaat en de begeerte uit de wijsbegeerte verdwijnt. In de filosofie draait het om vragen. Echte vragen, welteverstaan. Want retorische vragen, zoals ‘Wie zou Plato durven tegenspreken?’, zijn geen vragen, maar beweringen zonder argument.

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer