Home Vlugge of diepzinnige geest?

Vlugge of diepzinnige geest?

Door Marco Kamphuis op 05 januari 2016

01-2016 Filosofie magazine Lees het magazine

‘Gezond verstand is eerder een karaktertrek dan een geestes- eigenschap’ – en andere oneliners van de markies van Vauvenargues.

Laat u niet misleiden door de droge titel. De menselijke geest. Een inleiding is een sprankelend werkje van een verbluffend auteur. Hierin brengt Luc de Clapiers, markies van Vauvenargues (1715-1747) de menselijke geest in kaart, gebruikmakend van beknopte, elegante definities. Een van zijn grondgedachten is dat waar we eenheid zien, er in feite verscheidenheid is. Zo staan sommige mensen verbaasd, stelt hij, als iemand vlug van begrip maar niet scherpzinnig is, terwijl dit twee verschillende dingen zijn. ‘Vlugheid van begrip betekent snelheid in de verrichtingen van de geest’ en ‘scherpzinnigheid is de gave om de dingen zonder inspanning te begrijpen en tot hun oorsprong te herleiden of er met een snelle reeks gevolgtrekkingen de consequenties van te voorzien.’ Een vlugge geest kan slordig en oppervlakkig zijn, juist door zijn vlugheid (dit geldt met name voor ‘opgewekte mensen’). Zo iemand is dus niet scherpzinnig. Anderzijds is een scherpzinnige geest nooit traag: ‘zijn ware aard bestaat uit vlugheid van begrip en nauwkeurigheid, gecombineerd met het vermogen tot reflectie’. Dit dienen we vervolgens te onderscheiden van de diepzinnige geest, die ‘ook de kracht moet hebben om zijn vluchtige denken stil te zetten, het onder zijn ogen vast te houden om het grondig te onderzoeken en een lange reeks ideeën tot één punt terug te brengen.’ Tussen vlugge en diepzinnige geesten treedt afgunst op: ze ‘sluiten elkaar uit, want de eerste groep loopt harder en de tweede komt verder.’  

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer