Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 5/2017

Trump: leugens, bullshit of ego?

Maarten Boudry
wetenschapsfilosoof

Trumps goeroe Norman Vincent Peale gelooft dat je zelf je eigen waarheid kunt maken, als je maar hard genoeg in jezelf gelooft. Maarten Boudry legt uit waarom Trump op Peter Pan lijkt.

Enkel wie de afgelopen maanden op een andere planeet leefde, kan het ontgaan zijn: thans leven we in het post-truth tijdperk. Sinds de verkiezing van een pathologische leugenaar in het Witte Huis gonst het van de geruchten dat de waarheid haar beste tijd heeft gehad. De Oxford Dictionaries koos het begrip post-truth uit tot woord van het jaar. Wie de grafiek van de term bekijkt op Google Trends voor de afgelopen vijf jaar, ziet een soort hockeystick: een nagenoeg platte dode lijn tot de week van 13 november 2016, met dan een bijna verticale piek in de hoogte. Zelden gebeurt het dat een zo abstract begrip als ‘waarheid’ de inzet is van het maatschappelijke debat. Maar is de houdbaarheidsdatum van de waarheid echt verstreken? En wat bedoelen we precies wanneer we zeggen dat we in het post-waarheidtijdperk leven? 

Een van de evolutionaire functies van ons brein is om kennis te vergaren over de wereld rondom ons. Daarvoor doen we overtuigingen op, op basis van zintuiglijke prikkels en denkvermogen. Een overtuiging is als een pijl die we afvuren op de wereld. Treffen we de roos, dan noemen we die ‘waar’. Zitten we er helemaal naast, dan noemen we die ‘onwaar’. Dan spreken we van een illusie, verzinsel of waanbeeld. En wat daartussenin zit, noemen we ‘een beetje waar’ of ‘bij benadering waar’, afhankelijk van de omstandigheden. Die spreekwoordelijke pijlen vuren we voortdurend en onwillekeurig af, zonder dat we daar bewuste controle over hebben. Als ik door het raam kijk en vallende regendruppels zie, dan doe ik automatisch de overtuiging op: het regent. Dat kan ik niet tegenhouden, zelfs niet al zou ik dat willen.
Nu kunnen we het woord ‘waarheid’ in principe wegtoveren uit dit hele verhaal, als we dat willen. ‘Geloven dat p waar is’ wil niets meer en niets minder zeggen dan ‘geloven dat p’. De geneste constructie ‘het is waar dat’ is eigenlijk overbodig. Dat is de grondstelling van het minimalisme over waarheid, een filosofische theorie die Filip Buekens verdedigt in zijn recente boek De transparantie van waarheid. Een minimalist wil het begrip ‘waarheid’ tot zijn – laten we zeggen – ‘ware’ proporties terugbrengen. Filosofen hebben zich er te lang blind op gestaard: als er ergens een woord voor bestaat, denken ze, dan moet er toch een ding mee overeenstemmen? Wat heet waarheid dan? Waar vinden we die terug? Wat is haar ontologische statuut? Voor je het weet, gebruik je de hoofdletter W en raak je verstrikt in een metafysisch kluwen. 

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden