Volgens Immanuel Kant (1724-1804) past elke filosofie in 4 vragen: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Wat is de mens?
Wat kan ik weten?
‘Mijn meest recente toneelstuk Bureau Buitenschot gaat over de macht achter de macht: de consultants. Een ongelooflijk bedrag wordt jaarlijks door de overheid uitgegeven aan consultancy. In dit stuk laat ik op zeker moment een rechter zeggen: “In deze verwarrende en onzekere tijden kunt u niet zomaar alles verzinnen. Daar moet u mee oppassen. In deze tijd waar de feiten vreemder zijn dan de fictie, adviseer ik u om de fictie zich te laten houden aan de feiten.”
Tom de Ket (1958) is acteur, regisseur en schrijver. Hij is medeoprichter van theatergroep De Verleiders, waarmee hij politiek-maatschappelijke voorstellingen maakt.
We leven in een post-truth-tijdperk. Je ziet een sterke behoefte aan zekerheid, aan houvast. Ik denk dat dat onder andere komt door de staat van de politiek. De politiek is tegenwoordig vaak inert, te laf om iets te doen. In die leegte stapt de consultant. Consultants zijn meesters in het regisseren van de werkelijkheid, in het beheersen van een narratief dat bepaalt hoe wij de wereld zien.’
Wat moet ik doen?
‘De hele wereld moet in therapie. Afgelopen week heb ik een tantra-training gedaan, daar word je uitgenodigd om goed te voelen wat je verlangens zijn. Ik heb dat lang niet gedurfd, maar ik denk dat het belangrijk is om te doen. Als je je verlangens onderdrukt, raak je gefrustreerd en die onvrede leidt tot intolerantie, agressie, of zorgt dat je vatbaarder wordt voor wat anderen jou vertellen. Als je meer zicht hebt op het gemankeerde wezen dat je zelf bent, kun je ook met meer begrip naar anderen kijken.
‘Improviseer met wat het leven je voorschotelt’
Er is een uitspraak die mij altijd raakt: life is not a problem to be solved, but a mystery to be lived. Ik denk dat het mysterie “leven” gaat om het toelaten van twijfel: niet altijd alles zeker hoeven weten of hoeven oplossen, maar kijken wat het leven je voorschotelt en daarmee improviseren – als een toneelspeler.’
Wat mag ik hopen?
‘Ik heb altijd een ambivalente houding tegenover het begrip hoop gehad. In de mythe van Pandora opent Pandora uit nieuwsgierigheid de doos waar alle rampen en plagen in zitten. De laatste plaag? Dat is de hoop. Hoop houdt mensen aan het lijntje. Hoop knecht de mens; het zorgt ervoor dat je alle rampspoed enkel ondergaat, omdat je uiteindelijk verlossing verwacht. Dat blijkt natuurlijk altijd valse hoop te zijn.
Toch kan ik het niet echt zo zien. Ik ben een blijmoedig mens en ik doe graag dingen tegen beter weten in.’
Wat is de mens?
‘Ik denk dat mens-zijn tegenwoordig meer gaat over het niet-mens-zijn. Er is steeds minder ruimte voor wat we belangrijk vinden: contact met elkaar, vrijheid, zelfbeschikking. Door doorgeslagen bureaucratie zijn we een radartje in een systeem geworden. Wij hebben een wereld gemaakt waarin het mens-zijn wordt ontkend.’
