Home Stoïcijnse levenskunst: gemoedsrust

Stoïcijnse levenskunst: gemoedsrust

Door Chester Vacquier op 22 december 2014

U staat op het perron en u windt zich op over de trein die vertraagd is. Vervolgens bent u te laat op werk, waardoor de planning door de war loopt. Hoe om te gaan met dit soort irritaties, vermoeidheden en stress? Antwoord van de Stoa: gemoedsrust. Hoe komen we in deze toestand van rust?

De trein die vertraagd is kunnen we niet versnellen. We hebben geen macht over deze situatie. Waar we wel macht over kunnen hebben is de houding tegenover het voorval. Ondanks dat de vertraging greep op ons kan krijgen, waardoor we geïrriteerd raken, is het juist de kunst de gemoedsrust te bewaren en niet teveel te laten meeslepen door dit soort externe factoren.

De Stoa maakt ons erop attent dat het niet de dingen zijn die ons van streek maken, maar onze opvattingen over de dingen. Het is niet de vertraagde trein die de gemoedstoestand verstoort, maar de irritatie over de vertraagde trein. Volgens Epictetus moeten we daarom het gemoed in een toestand van rust brengen, waarin die niet verstoord is. Ook wel ‘onverstoorbaarheid’ (ataraxia) genoemd.

Seneca sluit hier op aan. ‘De ziel moet zich zonder meer van alle externe factoren terugtrekken in zichzelf. Ze moet vol zelfvertrouwen zijn, ontzag hebben voor wat haar eigen is, en tot innerlijke harmonie komen.’ De rust kunnen we dus vinden in dat wat ons eigen is. Maar wat is ons eigen?

Dat wat we in het leven waardevol vinden is wat volgens de Stoa bij ons past en aan ons eigen is (oikeion). Anders gezegd, daar waar we ons betrokken toe voelen, of dit nu werk, familie, vrienden, de buurt, de stad of het land is. Die betrokkenheid kan volgens de Stoa groeien en afnemen: ik kan veel meer energie steken in mijn werk, maar minder liefde geven aan familie en vrienden. Ik kan mij alleen bekommeren om de zaken in mijn woonbuurt, maar in kan mij ook inzetten voor grotere maatschappelijke belangen. Al deze zaken zijn voor mij geen externe factoren meer, maar zijn aan mijzelf toegeëigend. Dit is de Stoïsche leer van de toe-eigening (oikeiosis).

De keerzijde van deze leer is de beklemming van een plichtsgevoel. Verantwoordelijkheden kunnen omslaan in lasten, wanneer mijn werk of familie te veel van mij vereist. Hierdoor kan mijn gemoedstoestand verstoord raden. Het is dus de kunst in het leven tussen alle verplichtingen en verantwoordelijkheden de evenwicht te vinden.

Lees hier meer over de filosofiereis ‘Stoïcijnse levenskunst’ naar Rome in de zomer van 2015

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer