Home Ronald Havenaar: ‘De mens is een probleembeheerder’

Ronald Havenaar: ‘De mens is een probleembeheerder’

Door Frank Meester op 26 september 2019

Ronald Havenaar: ‘De mens is een probleembeheerder’
Cover van 10-2019
10-2019 Filosofie magazine Lees het magazine

Gaat de beschaving ten onder, zoals doemdenkers verkondigen? Wel als je gelooft dat de geschiedenis zich wetmatig voltrekt. Maar dat is natuurlijk niet zo, zegt historicus Ronald Havenaar.
 

Wat kan ik weten?

‘Dat de ondergang van onze beschaving nog niet voor de deur staat. Voor mijn boek heb ik uiteraard veel boeken en artikelen gelezen van hedendaagse cultuurpessimisten. Maar ik ben ook gaan kijken naar de grote voorbeelden van deze doemdenkers. Een daarvan is Friedrich Nietzsche; hij is misschien wel de grondlegger van het cultuurpessimisme. Verder zijn het vooral schrijvers uit de jaren twintig en dertig, zoals hier in Nederland Johan Huizinga en Menno ter Braak. Die auteurs van voor de Tweede Wereldoorlog worden door huidige pessi­misten binnengehaald als grote denkers die de ellende van de Tweede Wereldoorlog zagen aankomen. Toch is dat maar de vraag. Ze wezen vooral op het moreel verval, terwijl de belangrijkste problemen die zouden volgen van economische en politieke aard waren, maar daar hadden ze het niet over. Is Hitler aan de macht gekomen door moreel verval? Nee, hij werd succesvol door de economische crisis. Voor de crisis had zijn partij 2% van de stemmen, na de crisis 18% en bijna twee jaar later, in 1932, zelfs 37%. Ook over de oorlog hadden de doemdenkers uit die tijd het nauwelijks. Dat kwam waarschijnlijk doordat mensen als Huizinga en Ter Braak pacifisten waren. Ontwapenen was hun devies.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld: Merlijn Doomernik

De huidige cultuurpessimisten zijn veel concreter. Ze wijzen op urgente problemen en gevaren zoals de ontbinding van de democratie, de teruggang van de gematigde partijen, de crisis van de euro, het succes van het populisme, de vergroving van de omgangsvormen, de infantiliserende werking van sociale media, de opmars van het individualisme. Wat dat betreft, kunnen we heus wel wat van ze leren, maar de ondergang komt nog niet.’
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer