Home Paul van Tongeren: ‘Ik heb niet veel meer nodig dan die kamer met boeken’

Paul van Tongeren: ‘Ik heb niet veel meer nodig dan die kamer met boeken’

Paul van Tongeren is filosoof en Denker des Vaderlands.

Door Paul van Tongeren op 27 mei 2022

Paul van Tongeren: ‘Ik heb niet veel meer nodig dan die kamer met boeken’ Beeld: Enkeling
Cover van 06-2022
06-2022 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Elias Canetti schreef in de jaren dertig van de vorige eeuw de schitterende roman Die Blendung (in het Nederlands vertaald als Het martyrium). De hoofdpersoon van het verhaal heet Peter Kien, een beroemde geleerde die leeft te midden van zijn boeken. Die boeken zijn alles voor hem, maar door de manier waarop hij probeert zijn leven in zijn bibliotheek te beschermen, verliest hij uiteindelijk niet alleen zijn boeken, maar ook zijn verstand.

Door allerlei noodlottige ontwikkelingen vervalt hij steeds meer in een ernstige paranoia. Die brengt hem er op een gegeven moment toe zijn boeken omgekeerd in de kast te zetten: met de rug naar de achterkant van de kast. Hij doet dat om te voorkomen dat de vijanden die op zijn bibliotheek azen de titels kunnen lezen. Zelf heeft hij de titels niet meer nodig om de boeken te herkennen. Hij kent ze en zij kennen hem; ze spreken met elkaar.

Op mijn werkkamer zit ook ik tussen wanden en stapels met boeken, al zijn het er niet zoveel als de 25.000 van Peter Kien. Vooral mensen die zelf niet lezen, vragen me soms of ik die boeken ook allemaal gelezen heb. Dat is niet het geval – ik hou me aan het advies van wijlen Sam IJsseling, die vond dat je altijd genoeg nog niet gelezen boeken in huis moest hebben om er de rest van je leven door te kunnen brengen.

Hoewel het een enkele keer voorkomt dat ik een boek koop waarvan ik niet alleen vergeten was dat ik het al had, maar zelfs dat ik het al gelezen had, weet ik doorgaans toch goed het boek te vinden dat ik zoek. Maar anders dan voor de hoofdpersoon van de roman zou dat mij niet lukken als ze achterstevoren in de kast zouden staan. Toch herken ik wel iets van de verstandhouding die Kien met zijn boeken heeft, al zijn het in mijn geval juist die titels en auteursnamen op de rug die mij elke dag weer aanspreken.

Soms vragen ze beschuldigend of ik eindelijk eens tijd voor ze heb, of ze herinneren me aan mooie uren die ik met ze doorbracht. Regelmatig maken ze me onrustig omdat er nog zoveel is dat ik zou willen lezen of herlezen. Maar meestal geven ze het troostrijke gevoel dat ik niet veel meer nodig heb dan die kamer met boeken, waarin ik me thuis voel.

Relevante berichten

‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’
‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’

‘John Stuart Mill streefde naar geluk met depressie tot gevolg’

We vinden het de gewoonste zaak van de wereld om zoveel mogelijk geluk te willen voor zoveel mogelijk mensen. Maar zonder John Stuart Mills Utilitarianism (1861) zouden we daar niet zo van overtuigd zijn. Naar aanleiding van de nieuwe Nederlandse vertaling spreken we met vertaler Thomas Nys over de historische achtergrond van deze geluksfilosofie: ‘We hebben niets aan het maximaliseren van geluk als mensen niet ook het vermogen ontwikkelen om geraakt te worden.’

Lees meer
Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer