Home Namens

Namens

Door Namens en Miriam Rasch op 24 september 2021

Namens
Cover van 10-2021
10-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Naast het Centraal Station in Rotterdam staat een rij platanen. Een ervan heet Ivo. Om zijn bast hangt een flap: ‘Ivo wordt bedreigd.’ En: ‘Hier sta ik, ik kan niet anders!’ Die uitspraak is geleend van Luther, die zich daarmee precies 500 jaar geleden in Worms beriep op zijn geweten, en op God.

Of de bomen een geweten hebben, hun eigen bosgoden eren, weten we niet. Of Luther echt niet anders kon evenmin. (Natuurlijk had hij iets anders kunnen doen, maar dan was hij zichzelf niet meer geweest. En zelfs het lot van de platanen lag niet vast: die blijken als volgroeide jongens vanuit een bomendepot naar het plein te zijn verhuisd.)

Het is niet zeker of Luther de woorden echt gebezigd heeft; dat boom Ivo dat niet deed, mag duidelijk zijn. Maar dat maakt niet uit, leerde ik uit Gert-Jan van der Heidens De stem van de doden, over ‘hermeneutiek als spreken namens de ander’. In gesprek met elkaar halen we voortdurend anderen aan en geven zo een stem aan afwezigen of aan hen die niet kunnen praten. Zo spreek ik hier namens de boom, in navolging van ‘de bomenridders’ met hun flap, die weer woorden gebruikten van Luther (of van een apocriefe verslaggever), die op zijn beurt sprak namens zijn geweten, dat beantwoordde aan een hogere instantie. Eén boom heeft vele wortels.

Van de boom leert de mens hoe vertakt hij zelf is

De laatste jaren wordt spreken namens de ander wel begrepen als culturele toe-eigening. Terecht, wanneer die anderen helemaal niet afwezig of stom zijn, maar simpelweg niet worden opgemerkt of serieus genomen. Dat soort toe-eigening maakt monddood. Hermeneutisch spreken namens de ander is daarentegen uit op begrip, of op z’n minst geïnteresseerd in de grenzen daarvan. Het wil de ander niet gelijkmaken aan zichzelf, maar in het eigene ruimte maken voor het vreemde. Van de boom leert de mens hoe vertakt hij zelf is.

Wat Luther, of iemand die sprak namens Luther, ook gezegd zou hebben: ‘Als ik wist dat morgen de wereld zou vergaan, dan zou ik vandaag een appelboompje planten.’ Ik durf namens Ivo te stellen dat hij zou willen blijven staan, zelfs al kon hij anders.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer