Home Miriam Rasch: ‘Het niets valt meer op tijdens feestdagen’

Miriam Rasch: ‘Het niets valt meer op tijdens feestdagen’

Door Miriam Rasch op 24 december 2021

Miriam Rasch: ‘Het niets valt meer op tijdens feestdagen’ Beeld: Enkeling
Cover van 01-2022
01-2022 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Waarom is er eigenlijk niets veeleer dan iets, hoorde ik mezelf vragen. Niet hardop, maar gewoon in mijn hoofd. De korte dagen roepen als vanzelf de vraag naar het niets op, dat immers eerder de afwezigheid van licht en warmte lijkt aan te duiden dan de afwezigheid van donker en kou.

Het niets valt ook meer op tijdens feestdagen. Om de tafel vallen plekken leeg, de lichamen die ze hadden moeten vullen, die dat jarenlang hebben gedaan, zijn weg. Wat blijft is de lege stoel.

In Sinister Resonance van muzikant en schrijver David Toop komt meermaals een lege stoel voor, die zomaar kan kraken terwijl er toch niemand zit. Door het geluid is de afwezigheid ineens aanwezig. Dat is eng. Je zit met de hele familie aan tafel en ineens begint die onbezette stoel te kraken. Een geluid zonder zichtbare bron is het ultieme unheimliche, even verontrustend als de stilte van een uitgestorven stad.

Het kraken wijst volgens Toop zelfs vooruit naar het einde van de mens, zoals verlaten gebouwen dat ook doen. De stoel heeft ons blijkbaar niet nodig, hij heeft aan zichzelf genoeg.

In het gedicht ‘The Listeners’ van Walter de la Mare komt een eenzame reiziger aan bij een maanverlicht huis. Hij klopt op de deur: ‘Is daar iemand?’ Er komt geen antwoord, onverrichter zake keert de ruiter om. ‘“Tell them I came, and no one answered,/ That I kept my word,”’ zegt hij. Tegen wie? De luisteraars uit de titel zijn een schare geesten, in stilte afwachtend tot de bezoeker te paard is verdwenen en de rust weerkeert.

Anders dan de krakende stoel zijn de geesten onzichtbaar en onhoorbaar. Maar het gedicht stelt ze aanwezig. Het bewoog de dichter Audre Lorde om zelf te beginnen met schrijven, vertelt ze, het sprak tot haar ‘need to say things I couldn’t say otherwise’.

Ik geloof dan ook niet dat de krakende stoel aan zichzelf genoeg heeft. Iemand moet hem horen, al was het maar met het innerlijke oor, dat is afgestemd op de stemmen van de afwezigen. Dan ontstaat uit het niets iets, en blijkt de lege stoel gevuld met aanwezigheid.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer