Home Gedachte-experimenten Hoe moeten we onze samenleving inrichten?
Gedachte-experimenten

Hoe moeten we onze samenleving inrichten?

Door Thomas Janssen op 31 augustus 2016

Je krijgt de rechtvaardigste samenleving als niemand van tevoren weet welke positie hij zal innemen.

Je ligt rustig te slapen. Ahem. Hoorde je nou iemand zijn keel schrapen? Ahem!. Slaapdronken open je je ogen en tot je enorme verbazing lig je helemaal niet meer in je bed, maar sta je in een gigantische, donkere ruimte. Je draait je om en ziet daar een man in een donker pak voor een simpele deur staan. ‘Waar ben ik, ben ik dood, is dit het hiernamaals, ben jij God?!’. De man slaakt een vermoeide zucht. ‘God, Brahma, de Oerknal, what’s in a name? We zijn hier om één simpele reden dus laten we ons daartoe beperken’. Hij wijst over zijn schouder naar de deur achter hem.

‘Deze doorgang brengt je zonder kleerscheuren weer terug naar je bed, maar er zit wel een addertje onder het gras: je weet niet in welke positie je terugkomt. Je kunt de president van de Verenigde Staten zijn of een pasgeboren baby in Noord-Korea’. Je schreeuwt dat dit niet eerlijk is. ‘Oh alsjeblieft, bespaar me je pathetisch gejammer; er is ongeveer een oneindig lange rij mensen voor je met dezelfde klacht. Maar ik wil jou de kans geven dit te veranderen.’

Je kijkt hem verbaasd aan. ‘Ik geef je de kans om de maatschappij volledig opnieuw in te richten. Houd er dus rekening mee dat ook jij niet weet waar je terechtkomt. Het zou op zijn zachtst gezegd suf zijn als je onder aan de maatschappelijke ladder eindigt en dat je eigen systeem je dan ook nog zou benadelen’. Voor het eerst verschijnt er een lichte glimlach op het gezicht van de man. ‘Denk er maar goed over na en als je eruit bent, kun je de deur opendoen’. Na lang nadenken loop je op de deur af, pak je de klink vast en na een zenuwachtige slik stap je de deur door…

De man uit het verhaal bevindt zich volgens de Amerikaanse filosoof John Rawls achter een zogeheten veil of ignorance. Hij weet niet wat zijn positie zal zijn in de maatschappij, waardoor hij rekening moet houden met het worst-case scenario. Rawls stelt dat deze methode tot de meest rechtvaardige samenleving leidt. Mensen zullen dan niet toestaan dat de sociale verschillen te groot worden, uit angst dat zij misschien onder aan de maatschappelijke ladder komen te staan. Zelf dacht hij dat een paar specifieke grondrechten en de garantie dat elke sociaaleconomische positie voor ieder persoon beschikbaar is, de meest rechtvaardige inrichting was. De stortvloed van kritiek op zijn idee – Rawls zelf verwierp op latere leeftijd zijn eigen antwoord – geeft maar weer aan dat er weinig zaken zo moeilijk te definiëren zijn als rechtvaardigheid. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Misschien
Misschien
Gedachte-experimenten

Misschien

We hebben in deze onzekere tijden dringend een goede filosofie van het ‘misschien’ nodig. Wie naar de etymologie van dit woord kijkt, komt bij het middeleeuwse het mach schien terecht, hetgeen zoveel betekent als ‘het vermag te geschieden’. Schien staat dus niet voor ‘schijnen’, maar voor ‘geschieden’. In gewoon hedendaags… Read More

Lees meer
Wie durft op reis in de teletijdmachine?
Wie durft op reis in de teletijdmachine?
Gedachte-experimenten
Voor leden

Wie durft op reis in de teletijdmachine?

Stel dat je dankzij een ingenieus apparaat een steenrijke zakenman, een beroemd acteur of een succesvol sporter kunt worden. Zou je daar dan voor kiezen? Al eeuwenlang dient het hoofd van de filosoof als laboratorium voor gedachte-experimenten. Zes klassiekers op een rij. Voordat een wetenschapper aan een experiment begint, heeft… Read More

Lees meer
Kent u de echte werkelijkheid wel?
Kent u de echte werkelijkheid wel?
Gedachte-experimenten
Voor leden

Kent u de echte werkelijkheid wel?

Het ligt erg voor de hand om de wereld zoals wij die kennen voor de ware wereld aan te nemen. Maar wat nou als u erachter komt dat de realiteit die u altijd hebt gekend slechts schijn is?   Stel u voor: u leeft al uw hele leven… Read More

Lees meer
Gedachte-experimenten
Voor leden

Stapt u in de geluksmachine?

Gaat alles verkeerd en heeft u het gevoel dat het altijd tegenzit? Niet getreurd! Er is een oplossing: de geluksmachine. Hiervoor hoeft u slechts een kleine concessie te doen: de rest van uw leven speelt zich af op een stoel in een machine.   Stel je kunt ervoor kiezen… Read More

Lees meer