Home Hans Achterhuis: Denkdagboek

Hans Achterhuis: Denkdagboek

Door Hans Achterhuis op 03 november 2014

Cover van 06-2013
06-2013 Filosofie magazine Lees het magazine

Half gemeend, half schertsend, heb ik bij recente spreekbeurten wel eens opgemerkt, dat wanneer mijn termijn als Denker des Vaderlands erop zou zitten, er eindelijk weer eens tijd zou komen om te denken. Dit is ongetwijfeld overdreven, maar er zit een kern van waarheid in. Denken heeft voor mij te maken met rust en geestelijke ruimte, met het dagen achtereen al schrijvend en lezend kunnen worstelen met één grote vraag. Daar ben ik inderdaad de afgelopen twee jaar nauwelijks aan toegekomen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Dat denken niet tot soundbytes leidt, ontdekte ik al snel. Mijn optreden bij De Wereld Draait Door was bijvoorbeeld geen succes, ook al vond ik zelf dat ik het er redelijk had afgebracht. Ik was, zo hoorde ik, te genuanceerd in mijn oordelen, te traag in mijn antwoorden.

Vergeleken hiermee waren de interviews over de actualiteit, die Henk Steenhuis mij voor Trouw afnam en die deels in Tegendenken gebundeld zijn, een waar feest. Via mail of telefoon stelde Henk een aantal vragen. Ik kreeg de tijd om mij erop te bezinnen, filosofische teksten erbij te zoeken, een eerste versie van een antwoord te formuleren. Via aangescherpte vragen en verbeterde antwoorden leidde dit vaak tot een resultaat waar wij beiden met recht tevreden over konden zijn.  

Toch is het denken waar ik naar uitkijk minder op resultaat gericht. Vooraf weet ik nooit of mijn denkproces iets oplevert. Ik maak aantekeningen over de vragen waar ik mee bezig ben, zoek naar filosofische referenties, lees en herlees relevante teksten. Soms levert dat wat op, soms ook niet. Dat laatste is niet erg, ik begin opnieuw, sla andere denkwegen in. Pas als ik vermoed dat het ‘echte’ schrijven kan beginnen, kan ik toetsen of het denkproces iets heeft voortgebracht.

Het beste voorbeeld van dit soort denken bieden de twee delen van het Denktagebuch van Hannah Arendt. In aparte schriftjes hield zij een dagboek bij van haar denken. Voor een liefhebber is het fascinerende lectuur. Soms lijkt Arendt geen stap verder te komen, vaak komt ze terug op eerder fasen van haar denken. Voor de moderne resultaatgerichte mens zullen deze traagheid en nutteloosheid hemeltergend zijn, voor mij betekenden zij een feest der herkenning van mijn eigen denkproces. Ik heb geen aparte schriftjes, maar krabbel mijn ingevingen en denkbeelden op stapels kladpapier. Die gooi ik later weg, wanneer het denken een boek als resultaat heeft opgeleverd. Ook al weet ik nu al dat  er zo straks van mijn denkmateriaal weinig zal overblijven, toch verheug ik mij erop met dit soort denken weer te kunnen beginnen.
 

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer