Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 12/2018

Filosoferen achter tralies: Verkwist je tijd niet met onnozel gelummel

Lianne Tijhaar
Filosoof, schrijver

Kan filosofie helpen als je in de gevangenis zit? Filosofie Magazine-redacteur Lianne Tijhaar volgt een filosofiecursus in de bajes. Deel 4, slot: een zinvolle tijdsbesteding met Seneca.

Dertien gedetineerde mannen zitten rond een tafel in de gevangenisbibliotheek van Almere. Ze drinken zwarte koffie uit plastic bekertjes. Het laatste speculaasje wordt uit een koekblik gegrist. Voor hun neus ligt een fragment uit Seneca’s klassieker De lengte van het leven. Cursusleiders Bert en Knut kijken verwachtingsvol de groep rond. ‘Wie leest vandaag de tekst voor?’ vraagt Bert. ‘Ik heb begrepen dat Herman heel goed kan voorlezen’.

Tekst loopt door onder afbeelding

Fotografie: Bram Budel

Gedetineerde Herman (78) schudt zijn hoofd. Hij heeft al genoeg gelezen vandaag. Maar de groepsdruk wordt opgevoerd. Danny (46) steekt zijn vuist in de lucht: ­‘Her-man, Her-man, Her-man!’

Herman zwicht en leest voor.

‘Is het leven te kort?’

De meeste mensen, Paulinus, klagen dat de natuur ons zo karig heeft bedeeld. Dat we maar kort op de wereld mogen blijven, dat de ons gegeven tijd zo vlug, zo razendsnel verloopt. Op een paar uitzonderingen na verliest haast iedereen het leven terwijl men zich nog warmloopt.

Een algemeen kwaad is het, denken ze. En niet alleen de grote massa, het domme volk, zucht en steunt daarover, ook mannen van naam kennen dat gevoel, met alle jammerklachten van dien.

Maar onze tijd is helemaal niet kort! Nee, wij verspillen juist veel tijd. Het leven is lang genoeg, we krijgen royaal de ruimte om de werkelijk grote dingen af te maken, als we al die tijd maar goed besteden. Maar als het leven ons door de vingers glipt in onze zucht naar luxe en door desinteresse, als we er niets goeds mee doen, zien wij de feiten pas onder ogen in uiterste nood: eerst beseften we niet hoe het voortging, daarna merkten we dat het voorbij is.

Ja, zo is het. Het leven dat we krijgen is niet kort, wij maken het kort; we hebben er niet te weinig van, we gooien het met bakken overboord. Het is als met grote rijkdom van een koning: wanneer die in verkeerde handen valt is alles in een oogwenk verdwenen. Maar een bescheiden bezit dat wordt toevertrouwd aan iemand die er goed op past groeit met het gebruik. Zo vergaat het ook ons: wie de zaken goed inricht krijgt van het leven volop de ruimte. Wat klagen wij over de natuur? Die heeft zich heel welwillend opgesteld. Het leven is, wanneer je ermee kunt omgaan, lang.

Uit: Seneca, De lengte van het leven

De tekst gaat over tijdsverspilling. Volgens de stoïcijnse filosoof Seneca is het leven helemaal niet kort, zoals vaak wordt gezegd, zolang je je tijd maar goed besteedt. In werkelijkheid is het leven lang, schrijft Seneca. Dat mensen het als kort ervaren, komt doordat ze hun tijd vergooien.

Een duidelijke boodschap, maar het is nogal wat om te verkondigen in de gevangenis. Zoveel hebben de mannen hier niet te kiezen. Er is een aantal vaste activiteiten in de Penitentiaire Inrichting Almere, zoals een kerkdienst, vaste tijden om te luchten op een betegelde binnenplaats, het bezoekuur en deze cursus Filosofie en Humanisme. Om halfvijf wordt iedereen weer ingesloten op zijn cel van drie bij twee. Dus hoezo zinvolle tijdsbesteding?

De mannen lijken er zelf niet echt mee te zitten. Terwijl Herman getrouw de tekst voordraagt, luistert iedereen zonder gemor.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden