Home Een filosoof op veldwerk

Een filosoof op veldwerk

Door Florentijn van Rootselaar op 20 maart 2018

Een filosoof op veldwerk
Cover van 04-2018
04-2018 Filosofie magazine Lees het magazine

Hoe kunnen we op onze aarde leven in een tijd van klimaatcrisis? Florentijn van Rootselaar sprak erover met de grote denkers van deze tijd. Een essay over een nieuwe verhouding tot de natuur, over spel en ernst.

Filosoof en redacteur Florentijn van Rootselaar is te gast op ons internationale filosofiefestival Thinking Planet. Daar zal hij uitvoerig ingaan op het leven in tijden van de klimaatcrisis. Hij vraagt zich af hoe we ons weer in een nieuwe tederheid tot de aarde kunnen verhouden. Mis niets van het festival en koop hier uw tickets.

De smaak van slijm en aarde. Wormen hebben iets wat wijnkenners een uitgesproken terroir noemen, zo leer ik tijdens een boswandeling. Je proeft de sporen van de plaats waar ze in de grond zitten – van de aarde, de lucht en ook het klimaat. Pieren uit de Chablis hebben een minerale afdronk; die uit Picardië zijn muf – verrotting en verhakseld hout.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: StudioVonq

Mijn wandel- en denkgenoot Charles Foster – Oxford-ethicus, succesvol advocaat en dierenchirurg – verliet de geciviliseerde wereld en kwam dichter bij de aarde door dier te worden. Hij leefde met zijn zoon in de Black Mountains van Wales, als das – hij woonde in een zelfgegraven dassenhol en at het dassenmenu: wormen. Kruipend in het dichtbegroeide bos oriënteerde hij zich steeds minder met zijn zicht, en verliet zich op zijn reukvermogen. De Engelsman was een otter in de rivieren in Exmoor, liet zich als edelhert opjagen door een hond en zweefde door de lucht als een gierzwaluw. Als stadsvos in Londen at hij het stadsvossenmenu: curry en pizzapunten, in vuilnisbakken achtergelaten. 

Foster noemt zijn leven als dier ‘filosofisch veldwerk’. Met die benaming verkocht hij het aan zijn collega’s, zei hij lachend tegen me. Die woorden spraken me wel aan: de paden op, de lanen in – als filosoof. En het was ook de Engelse lach waarmee hij de woorden uitsprak, de ironie. Daarom besloot ik mijn boek, waar Foster een prominente rol in speelt, ook Filosofisch veldwerk te noemen. Ondertitel: Grote filosofen van nu over leven in barre tijden.

Hoewel de ondertitel misschien anders doet vermoeden, zou ik die ironie vaker tegenkomen tijdens het schrijven. Ironie, spel – dat zijn misschien wel de beste vormen om over die barre tijden te filosoferen, ook al denk je daar niet meteen aan als het gaat over barre zaken als de opwarming van de aarde. Het punt is: iedereen weet allang wat hij daarvan vindt – hoe meer debatten we voeren, hoe meer feiten we krijgen, hoe meer de hakken in het zand gaan. Misschien werkt spel dan wel?
Daar komt bij: we hebben het spel nodig om onze wereld opnieuw te leren kennen en voelen. Die is namelijk op een ingrijpende manier veranderd volgens de denkers met wie ik sprak voor mijn boek. Het is zoals de Franse filosoof Bruno Latour tegen me zei: altijd resoneerden we mee met de wereld, bouwden we politieke instituten zoals de natiestaat om die wereld bewoonbaar te maken. Maar nu lopen we wat kortademig achter die wereld aan. Onze verbeelding schiet tekort, en daarmee ook de bouwwerken die we bouwen om de wereld bewoonbaar te maken.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer