Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 6/2018

Close Reading Marcuse: Vrijheid belemmert zelfstandig denken

Sophie van Balen
Schrijver en filosoof

Techniek en massaconsumptie hebben ons mak en volgzaam gemaakt. Herbert Marcuse probeert de afstomping ten goede te keren.

In wezen waren vrijheid van denken, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geweten kritische ideeën, maar in onze maatschappij van overvloed en tevredenheid weerhouden precies deze vrijheden ons ervan om zelfstandig te denken. Met deze ogenschijnlijk paradoxale constatering begint De eendimensionale mens (1964) van de Duits-Amerikaanse academicus en activist Herbert Marcuse, wereldberoemd vanwege zijn steun en deelname aan de studentenprotesten van 1968.

Het notoir ingewikkelde boek is een indringende kritiek op overvloed in de hoogindustriële samenleving. We zitten gevangen in een systeem van schijnvrijheden, van altijd meer moeten werken en altijd meer willen consumeren, en van gemakzuchtige bevrediging. Oppervlakkige vervulling van valse behoeftes – een nieuwe auto, of anno 2018 een nieuwe iPhone – houdt de mens mak en volgzaam. De enige vrijheden die we kennen zijn die om alternatieven te kiezen binnen de status quo: we hebben de economische vrijheid om te kiezen welk beroep we willen uitoefenen, maar niet om geen economische speler te zijn. Dat we hier tevreden mee zijn is levensgevaarlijk, want ‘als de individuen zo geconditioneerd zijn dat in deze bevredigende goederen ook gedachten, gevoelens en aspiraties begrepen zijn, waarom zouden ze dan zelf willen denken, voelen en dromen?’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden