Home Bij de dood van Lolle Nauta (1929-2006)

Bij de dood van Lolle Nauta (1929-2006)

18 september 2006

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Op maandag 11 september overleed de Groningse hoogleraar Wetenschapsfilosofie en Sociale filosofie Lolle Nauta op 77-jarige leeftijd. Socioloog en essayist Dick Pels herinnert de progressieve intellectueel en oud-columnist van Filosofie Magazine.



Ik heb hartstochtelijk met hem van mening verschild, omdat wij het over zoveel eens waren. Omdat het bijvoorbeeld ging over de altijd precaire verhouding tussen filosofie en politiek en de maatschappelijke rol van intellectuelen, en dus ook over onszelf en onze eigen ‘roeping’. Het was de roeping van Lolle Nauta om een publieke intellectueel te zijn, en zijn lot om dat te zijn in de klassieke links-rechts-goed-fout-constellatie van de Koude Oorlog, die sterk werd gestempeld door de knagende herinnering aan de hete Tweede Wereldoorlog.

Bekend geworden als heldere commentator bij de door Fons Elders georganiseerde filosofendebatten uit 1971 (met name dat tussen Foucault en Chomsky), door zijn prominente rol als mede-opsteller van het ‘NieuwLinkse’ beginselprogramma van de PvdA in 1977, en door zijn deelname aan het derde Russell-tribunaal in 1979 over de Berufsverbote in het toenmalige West-Duitsland, zorgde Nauta voor een regelrechte hype met zijn essay ‘Achter de Zeewering’ uit 1987. Hierin nam hij het Nederlandse volkje van spraakmakende intellectuelen de maat vanwege hun provincialisme, hun angst voor debat op het scherp van de snede en hun gebrek aan politiek engagement. De mede door de verzuiling gevoede cultuur van tolerantie veroorzaakte een trek naar het midden die even weinig ruimte bood aan rechtse als aan radicaal linkse intellectuele tradities. Merkwaardig is dat er een dikke tien jaar later een groep rechts-geëngageerde intellectuelen op het toneel verscheen die de tolerantie opzegde en op het scherp van de snede ging debatteren, nota bene in het spoor van een voormalig marxist waarmee Nauta jarenlang in Groningen had samengewerkt. Maar toen het zover was, was hij niet bereid om in Pim Fortuyn méér te zien dan een wat intelligentere uitgave van Boer Koekkoek.

De ware intellectueel werd volgens Nauta gekenmerkt door een obsessie voor het publieke debat en een allergie voor uitsluiting. Intellectuelen waren altijd in de weer om diegenen tot spreken te brengen die van spreekrecht waren verstoken. Vandaar ook zijn levenslange interesse voor de filosofische thema’s van vreemdelingschap en burgerschap, waarbij hij een steeds grotere nadruk ging leggen op de analyse van de culturele bronnen van maatschappelijke participatie. Culturele armoede zorgde o.a. voor een houding van machteloosheid en moedeloosheid die het aangaan van sociale bindingen bemoeilijkte en mensen uitsloot van de publieke sfeer. Vreemdelingen moesten niet worden beschouwd als ‘de volstrekte Ander’ (zoals nog in zijn romantisch-existentialistische proefschrift De mens als vreemdeling uit 1960) maar als aspirant-burgers, van wie wij evenveel konden leren als zij van ons. De inburgering van allochtonen moest daarom gepaard gaan met een even hoognodige ‘uitburgering van autochtonen’. Zo bleef hij trouw aan datgene wat ook het kernpunt vormde van het ten onrechte verguisde PvdA-beginselbeprogramma van 1977: het bestrijden van ongelijkheden als voorwaarde voor het opbloeien van vrijheid-voor-allen.

Dick Pels

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer