Kun je denken dat je denkt zonder dat je denkt? Filosofie is moeilijker als je denkt in paradoxen.
Ik drink geen koffie. Ondanks de vele aansporingen in mijn jeugd om het te leren drinken, ben ik er nooit aan begonnen. Koffiesnobs met dure espressoapparaten hebben me later ook niet kunnen overhalen. Waarom zou ik iets drinken dat ik niet lekker vind? Daarnaast betwijfel ik of je kunt leren om iets lekker te vinden. Dat is toch iets heel anders dan leren autorijden. Bij leren verkrijg je nieuwe informatie die je in staat stelt om iets te doen wat je eerder nog niet kon. Hoe leer je dan koffiedrinken, als de smaak hetzelfde blijft? Kun je iets leren zonder dat nieuwe informatie te krijgen? Aangezien veel mensen het wel geleerd hebben, moet dat kunnen. Maar hoe?
Van een kunsthistoricus of musicoloog kun je leren om schilderijen of muziekstukken te waarderen. Ze geven je achtergrondinformatie en wijzen je op dingen die je nog niet hebt gezien of gehoord. Zo ontwikkel je een goede smaak. Maar er is geen koffiedocent bij wie je in de leer kunt. Althans, er zijn wel opleidingen waarop je kunt leren hoe je de beste koffie zet en hoe je opgeschuimde melk er zo kunstzinnig mogelijk overheen kunt gieten, maar de meeste mensen zijn autodidact als het op de smaak van koffie aankomt.
Wat leer je eigenlijk als je koffie leert drinken?
Hoe kan de ervaring dan veranderen zonder nieuwe informatie? Is het misschien geen kwestie van leren, maar van wennen? Dan verandert de wereld niet, maar jij wel. Je went aan een bril of een gehoorapparaat. Je leert erdoor te kijken of ermee te luisteren. Het brein past zich langzaam aan wanneer informatie op een nieuwe manier binnenkomt waardoor je dezelfde wereld anders ervaart. Maar koffie komt altijd op dezelfde manier binnen. Koffie is geen bril voor je tong, die je smaakervaring verandert. Op dat gebied is de ervaring van proeven onvergelijkbaar met zien en luisteren.
Ik heb wel geleerd iets vies te vinden. Ooit heeft een kaasfondue mijn lichaam antiperistaltisch verlaten, waarbij het er tot mijn verbazing min of meer hetzelfde uitzag als toen het op tafel stond. Ook de licht zurige geur van de Riesling meende ik nog te ontwaren. Sindsdien hoef ik eigenlijk geen kaasfondue meer. Maar wat is er veranderd? Ik heb nieuwe informatie gekregen over kaasfondue! Welke ervaring zou ik moeten hebben om de smaak van koffie lekker te vinden? Wat is het tegenovergestelde van kotsen?
