Stel, je loopt ’s avonds laat in een vreemde stad naar je hotel. Op afstand zie je een man met een donkere huidskleur je tegemoetkomen. Je vertrouwt het niet en steekt over. In deze stad hebben mannen van kleur een reputatie van geweldpleging. Tegelijkertijd voel je je bij die daad niet helemaal senang, want het voelt niet goed om alleen op basis van iemands uiterlijk te handelen. Is het inderdaad verkeerd om vreemden te profileren?
Nee
Profileren is individuen categoriseren naar een algemeen type of profiel, waarbij je op basis van dat profiel verwachte eigenschappen aan hen toeschrijft. Statistisch gezien is profileren rationeel. We generaliseren voortdurend in onze omgang met anderen. Veel van die generalisaties zijn terecht en bovendien moreel onschuldig. Dat de persoon in de collegezaal er jeugdig uitziet voedt de verwachting dat hij een student is en geen docent en dat hij een Vlaams accent heeft voedt de verwachting dat hij Belg is en geen Fries. Handelen naar deze aannames brengt een risico met zich mee – je kunt het mis hebben – maar de kosten van een misverstand lijken beperkt. Bij de nachtelijke stadswandeling zijn de potentiële kosten groter: niet oversteken gaat met een veiligheidsrisico gepaard, wel oversteken zal niemand schade berokkenen. Dat laatste is verstandig en moreel onschuldig.
Ja
Wie individuen op basis van gebrekkig bewijs in algemene hokjes stopt, zal ongetwijfeld uitglijders begaan, soms met kwalijke gevolgen. De vrouw in de bestuurskamer is geen secretaresse maar CEO en haar partner is geen arts maar huisvrouw. Als je blind vaart op aannames over de groep waartoe iemand statistisch gezien behoort, dan hou je geen rekening met de mogelijkheid dat dit individu nu juist de uitzondering vormt. Niet alleen doe je het individu daarmee tekort, maar je kunt er ook de groep mee stigmatiseren. Denk aan etnisch profileren: vermoedens en verdenkingen uiten op basis van iemands etniciteit. Als niet het gedrag van een persoon jouw vermoedens voedt, maar alleen maar diens huidskleur, dan draag je actief bij aan stigmatisering. En dat is kwalijk.
