‘De auto is een hemels voorwerp dat we huishoudelijk hebben gemaakt’

‘De Godin van de weg’, zo werd de Citroën DS genoemd toen het model in 1955 op de markt kwam, naar het Franse woord déesse (godin). Inderdaad ziet de auto eruit alsof die uit de hemel is neergedaald, vond de Franse filosoof Roland Barthes (1915-1980): met het lichte metaal, de gestroomlijnde vorm, de grote ramen. ‘Barthes zag in de Citroën DS de overgang van het technische naar het magische,’ vertelt Barthes-vertaler Jeanne Holierhoek. ‘Van iets logs en lawaaiigs, iets wat duidelijk uit de fabriek komt, zoals bij de oude Ford die je nog met een slinger moest aanzwengelen, verandert de auto door dit nieuwe model in iets organisch, in “vermenselijkte kunst”. Comfort nam de plaats in van pure kracht – want de DS reed heerlijk.’

De DS was een hype in Frankrijk. Maar Barthes was enigszins sceptisch over al die mensen die in showrooms de auto bekeken, betastten en bestelden. Holierhoek: ‘Barthes meende dat de DS werd toegeëigend door de burgerij. Dat hemelse voorwerp werd getemd en huishoudelijk gemaakt, alsof het gewoon een apparaat was. Je zou hetzelfde kunnen zeggen over de SUV’s en andere reuzenauto’s van tegenwoordig: we ontmythologiseren die indrukwekkende auto’s door bijvoorbeeld onze kinderen erin naar school te brengen. Barthes hield erg van Arthur Rimbauds gedicht over Le bateau ivre, het dronken schip. Misschien moet de auto zijn als dat schip: iets wat zich vrijelijk laat meevoeren, iets om mee te zwerven en nieuwe dingen te ontdekken.’

Tekst loopt door onder afbeelding

‘Door de auto aan te raken, maken mensen die tot een huishoudelijk voorwerp. Het zintuig van het zien houdt iets magisch, maar zodra je iets voelt, eigen je je het toe. En kopen is de ultieme vorm van toe-eigening.’

‘Barthes zag hoe de mensen die naar de DS keken in de showrooms vooral op de verbindingen tussen de onderdelen letten, die bijna naadloos in elkaar pasten. Dat draagt bij aan het goddelijke imago, want naden verraden menselijke makers.’

‘De Citroën DS had een veel betere vering dan zijn voorgangers, zoals de lelijke eend. Voortstuwing verandert bij de DS in beweging, aldus Barthes: je zit erin en je zit lekker.’

‘Barthes kwam uiteindelijk ook om het leven door een auto. Hij werd aangereden, niet door een DS, maar door een armoedige bestelwagen.’