Home Zo praat je eerlijk over rechtvaardigheid

Zo praat je eerlijk over rechtvaardigheid

26 oktober 2017

Zo praat je eerlijk over rechtvaardigheid

Hoe komen we tot een rechtvaardige samenleving? Politiek filosoof John Rawls stelt in zijn meesterwerk Een theorie van rechtvaardigheid, volgens onze enquête onder hoogleraren het belangrijkste filosofische werk van de twintigste eeuw, en gedachte-experiment voor waarbij mensen hun plaats in de maatschappij niet weten. Vanuit deze ‘oorspronkelijke positie’ sluiten de mensen dan een sociaal contract. De principes die zij met elkaar overeenkomen zijn volgens Rawls rechtvaardig te noemen.  

Stel je een groep mensen voor die op een afgelegen eiland zijn gestrand. Na de hoop te hebben opgegeven dat ze nog zullen worden gered, besluiten ze een nieuwe samenleving te stichten. Iedere overlevende wil zijn eigen belangen zeker stellen, maar ze zien ook allemaal in dat dit alleen maar kan als ze met elkaar samenwerken, met andere worden: door een sociaal contract te sluiten. De vraag is vervolgens: wat zijn rechtvaardige principes? Welke regels stellen ze op? Als hun een redelijke en onpartijdige rechtvaardigheid voor ogen staat, zullen ze talloze regels onmiddellijk afwijzen. De regel ‘Als je Jaap heet, moet je als laatste eten’ bijvoorbeeld is redelijk noch onpartijdig, ook al zou het in je voordeel zijn dat je Jaap heet.

In zo’n toestand, zegt Rawls, moeten we een ‘sluier van onwetendheid’ over de feiten van onze levens heen werpen, zoals wie we zijn en waar we zijn geboren, om dan de vraag te stellen welke regels het beste zouden zijn. Rawls wijst erop dat de enige regels waarmee iedereen redelijkerwijs kan instemmen regels zijn die volstrekt onpartijdig zijn en niet letten op ras, klasse, geloofsovertuiging, aangeboren talenten of gebreken. Met andere woorden: als ik niet weet wat mijn positie in de maatschappij zal zijn, dwingt mijn rationele eigenbelang mij ertoe om voor een wereld te stemmen waarin iedereen eerlijk wordt behandeld.

Dit is een fragment uit Het Grote Filosofieboek.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer