Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 5/2018

Wereldcanon van de filosofie (deel 2)

Merel Kamp
Schrijver & ontwerper

Er klinkt een brede roep om de canon van de filosofie uit te breiden en meer divers te maken. Filosofie Magazine maakt een begin: op zoek naar een nieuwe wereldcanon van de filosofie.
 

Hayy ibn Yaqzan, ofwel (letterlijk): ‘Levend, zoon van de waakzame’, door Ibn Tufayl

Deze filosofische roman werd geschreven door de 12de-eeuwse denker Ibn Tufayl uit islamitisch Spanje (Andalusië). De hoofdpersoon, Hayy ibn Yaqzan, groeit afgezonderd van andere mensen op, op een onbewoond eiland. Aanvankelijk gezoogd door een gazelle, leert hij lopen, dierengeluiden imiteren, kleding maken en dieren en sterren observeren. Langzaam maar zeker ontdekt Hayy geheel zelfstandig onderzoekend en filosoferend hoe de wereld in elkaar zit. Kamel Essabane, filosoof, religiewetenschapper en docent islamitische godsdienst aan de Thomas More Hogeschool in Leuven: ‘Nadat Hayy de empirie heeft onderzocht, gaat hij – heel aristotelisch – nadenken over een eerste oorzaak. Wanneer de moedergazelle sterft, vraagt Hayy zich af wat haar leven gaf. Hij snijdt haar open, neemt het hart uit haar borst en snijdt ook dat open; het is leeg. Toch moet er iets meer zijn, denkt Hayy. Over dat soort zaken besluit hij te mediteren.’

Het boek werd onder de titel Philosophicus autodidacticus vertaald naar het Latijn en maakte indruk op westerse verlichtingsdenkers die gecharmeerd waren van het idee dat een mens los van traditie of onderricht middels niets dan empirisch onderzoek de wereld kan begrijpen. Het zou een inspiratie hebben gevormd voor Daniel Defoes Robinson Crusoe (1719) en Rudyard Kiplings Jungleboek (1894). ‘Nog altijd kan dit werk inspireren’, zegt Essabane. ‘Het biedt een interessante visie op de natuur waarin zowel plaats is voor empirie en rationaliteit als een diepere metafysische, heilige dimensie. De roman maakt duidelijk dat een filosofische en wetenschappelijke kijk op de wereld niet per definitie haaks staan op een mystieke en religieuze kijk. In deze tijden van ecologische crisis en polarisatie is dat een waardevol inzicht.’

Wetenschap en filosofie, religie en mystiek – het zijn volgens Ibn Tufayl beide wegen die naar inzicht en waarheid leiden. Essabane: ‘De populariteit van dit werk, in Oost én West, biedt bovendien een opening om de dualiteit tussen oosters en westers denken te doorbreken.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden