Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 5/2021

Waar is de rek dan uit?

Bert Keizer
filosoof, verpleeghuisarts

Je hoort het overal: de pandemie belast onze mentale gezondheid. Maar hoe dan precies? Bert Keizer buigt zich over twaalf veelgebruikte woorden voor het psychische coronaleed en vraagt zich af: waarom zijn ze zo vaag?

Beeld Zeloot

Over geestelijke aandoeningen praten we in metaforen die we allang niet meer als een metafoor ervaren. Metafoor? In een metafoor wordt iets als iets anders beschreven. Een vriendin beschrijft de bloemist bij haar op de hoek als ‘het hijgend hert’ – de man is wat nerveus – en een wat saai koppel uit onze vriendenkring als ‘het schoorsteen­stelletje’. Een metafoor is een onverwachte wending in het gebruik van taal.

We gaan ervan uit dat taal in het begin bestond uit eenvoudige kreten, vragen, aanwijzingen – ‘Kijk uit – hou vast – geef hier – kom gauw – blijf af’ – terwijl we bezig waren met jagen, plukken, vlechten of vechten. En ergens in dat verre verleden ontstond de metafoor. Ik doel op de dag waarop iemand van een fysieke taak overstak naar een geestelijke. De dag waarop iemand niet alleen een vracht hout, maar ook een geestelijke toestand als ‘zwaar’ beschreef. Bijna al ons geestelijke idioom komt uit ons stoffelijk idioom. Dat wil zeggen, we praten over geestestoestanden alsof het aardappels, tafels, stoelen, wolken, planten enzovoort zijn. Woorden als zwaar – licht – donker – somber – soepel – stram – hard – zacht – week – vaag – hoog – laag – diep et cetera zijn allemaal ontleend aan stoffelijke toestanden en worden via de salto van een metafoor meegenomen naar het geestelijke domein.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden